Koper włoski

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.

Ostatnia aktualizacja: 14 sierpnia 2021

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 4źródła
  • 17badań

Koper włoski (Foeniculum vulgare), inaczej fenkuł to roślina należąca do rodziny selerowatych (Apiaceae), która jest powszechnie stosowana jako warzywo. Pochodzi ona z południowego regionu Morza Śródziemnego. Aktualnie uprawiana jest również w Azji i Ameryce Północnej. Fenkuł był dobrze znany starożytnym Egipcjanom, Rzymianom i Chińczykom, którzy uprawiali go ze względu na aromatyczne nasiona oraz jadalne, mięsiste pędy.

Wpływ na zdrowie:

Pozytywny

Nazwa:

Koper włoski

Grupa:

Warzywa

Bogaty w:

Błonnik pokarmowy, potas, witamina K, witamina C, kwas foliowy, polifenole

Właściwości:

Łagodzenie bólów miesiączkowych i objawów menopauzy, zwiększanie uczucia sytości, wspomaganie trawienia, działanie ochronne na wątrobę

Przeciwwskazania:

Nasion kopru włoskiego nie powinny spożywać kobiety ciężarne, karmiące piersią i małe dzieci

W ciąży

Nie zaleca się spożywania nasion z kopru włoskiego

Jak przechowywać:

Bulwę kopru włoskiego najlepiej przechowywać w lodówce, w szufladzie na warzywa (owiniętą w folię plastikową)


W pigułce

  • Koper włoski (fenkuł) to roślina, której najczęściej jadalną częścią jest bulwa. Popularne są również nasiona, z których przygotowuje się herbatkę ziołową
  • Bulwa kopru włoskiego jest źródłem błonnika, potasu, witaminy K, witaminy C i kwasu foliowego
  • Nasiona fenkułu zawierają olejek eteryczny, a także związki polifenolowe (np. kwas chinowy, kwas chlorogenowy, kwas kumarowy)
  • Nasiona kopru włoskiego mogą łagodzić bóle miesiączkowe i zmniejszać objawy menopauzy
  • Stosowanie herbatki z kopru włoskiego może zwiększać uczucie sytości
  • Nasionom kopru włoskiego przypisuje się działanie wspomagające trawienie i ochronne na wątrobę
  • Nie ma praktycznie żadnych przeciwwskazan do spożywania bulwy kopru włoskiego
  • Nasion kopru włoskiego nie powinny spożywać kobiety ciężarne, karmiące piersią i małe dzieci

Jakie wartości odżywcze ma koper włoski?

Bulwa kopru włoskiego, która jest zwykle stosowana w sztuce kulinarnej jest surowcem niskokalorycznym. Porcja kopru (100 gramów, ok. 1/3-1/4 sztuki) dostarcza zaledwie 31 kcal. Warzywo to składa się głównie z wody, której zawartość wynosi 90,2%.

Spośród makroskładników, w fenkule w najwyższych ilościach znajdują się węglowodany (7,3 g/100 g). Koper włoski zawiera niewiele białka (1,24 g/100 g) i śladowe ilości tłuszczu (0,2 g/100 g). Fenkuł jest dobrym źródłem błonnika pokarmowego, którego zawartość kształtuje się na poziomie 3,1 g/100 g (12,4% RWS).

Koper włoski jest źródłem witamin i składników mineralnych

Spośród witamin i składników mineralnych, w koprze włoskim w największych ilościach występują: potas, mangan, witamina K, witamina C, kwas foliowy.

Zawartość poszczególnych składników mineralnych (w przeliczeniu na porcję 100 g) kształuje się następująco:

Poniżej podano zawartość witamin (w przeliczeniu na 100 g):

Nasiona fenkułu są źródłem olejku eterycznego

W koprze włoskim znajduje się olejek eteryczny, w którego skład wchodzi wiele związków biologicznie aktywnych. Wśród nich należy wymienić przede wszystkim:

  • Trans-anetol
  • L-fenchol
  • Alfa-tujen
  • 1,8-cineol
  • Beta-ocymen
  • Linalol
  • Germakren D
  • Alfa- i beta-pinen
  • limonenLimonen
  • Gamma-terpinen

W nasionach fenkułu znajdują się związki polifenolowe

Nasiona kopru włoskiego dostarczają polifenole, które stanowią grupę związków o wysokiej aktywności przeciwutleniającej. W największych ilościach są obecne związki takie, jak:

Jakie właściwości ma koper włoski?

Większość badań naukowych, które przeprowadzono w celu poznania właściwości zdrowotnych kopru włoskiego dotyczy jego nasion, a nie bulwy.

••• Koper włoski zmniejsza bóle miesiączkowe

Najnowsza analiza badań naukowych z 2020 roku pokazała, że stosowanie nasion kopru włoskiego jest skuteczne w zmniejszaniu bólu u kobiet cierpiących na bolesne miesiączkowanie.

Korzystne działanie odnotowano, gdy stosowano olejek z kopru włoskiego lub ekstrakt kopru w postaci kapsułek (suplementów diety).

••• Koper włoski łagodzi objawy menopauzy

Na podstawie przeprowadzonych badań naukowcy dowiedli, że stosowanie nasion kopru włoskiego może łagodzić objawy menopauzy poprzez:

  • Poprawę jakości snu
  • Poprawę funkcji seksualnych
  • Zmniejszenie suchości pochwy

Istnieją też pewne przesłanki, że stosowanie kopru włoskiego może łagodzić objawy lękowe i depresyjne u kobiet po menopauzie.

••• Koper włoski zwiększa uczucie sytości

Badania wykonane z udziałem kobiet z nadwagą wykazały, że spożywanie herbatki z kopru włoskiego jest pomocne w zmniejszeniu apetytu i zapewnianiu uczucia sytości. Na podstawie uzyskanych wyników naukowcy sugerują, że stosowanie herbatki z kopru włoskiego może być pomocne w zmniejszaniu ilości spożywanego pokarmu, co w efekcie może wspomagać proces odchudzania.

We wspomnianym badaniu herbatkę z fenkułu przygotowano w następujący sposób: 2  gramy nasion kopru zalano gorącą wodą (100℃) i zaparzano przez 20 minut. Herbatka ta była stosowana na 15 minut przed spożyciem posiłku.

•• Fenkuł na problemy trawienne

Od setek lat koper włoski jest stosowany w celu łagodzenia różnych problemów żołądkowo-jelitowych, w tym bólów brzucha, wzdęć, zaparć i biegunek. Na obecną chwilę brakuje jednak mocnych dowodów naukowych, które jednoznacznie potwierdziłyby taką skuteczność działania.

Warto jednak odnotować, że w jednym z badań zauważono, że mieszanina olejków eterycznych pochodzących z kopru włoskiego i kurkuminy spowodowała zmniejszenie bólu u osób cierpiących na zespół jelita drażliwego (IBS).

Z kolei doświadczenie wykonane na zwierzętach dowiodło, że anetol, czyli jeden z głównych składników olejku eterycznego poprawia opróżnianie żołądka, jak również wspomaga jego akomodację (czyli dostosowanie się do zmian następujących po spożyciu pokarmu).

Pomimo tych obiecujących danych, nie można wnioskować o działaniu łagodzącymy dolegliwości trawienne.

•• Fenkuł działa ochronnie na wątrobę

Doświadczenie przeprowadzone na zwierzętach dowiodło, że stosowanie kopru włoskiego może chronić wątrobę przed uszkodzeniami spowodowanymi cukrzycą.

Naukowcy odnotowali, że u osobników z cukrzycą, które otrzymywały fenkuł nastąpiło korzystne obniżenie enzymów wątrobowych: aminotransferazy alaninowej i transaminazy asparaginianowej. Dodatkowo zaobserwowano wzrost aktywności glutationu (czyli naturalnego przeciwutleniacza) w wątrobie. Co więcej u badanych zwierząt stwierdzono mniejszy stopień uszkodzenia i zwłóknienia wątroby.

Z kolei w dwóch innych doświadczeniach zauważono, że olejek z kopru włoskiego może zapobiegać uszkodzeniom wątroby wywołanym tetrachlorkiem węgla i walproinianem sodu (substancją aktywną stosowanną w lekach przeciwdrgawkowych).

•• Fenkuł ma właściwości przeciwnowotworowe

Eksperymenty wykonane na liniach komórkowych pokazują, że związki obecne w fenkule wykazują aktywność przeciwnowotworową. Autorzy badań zauważyli, że koper włoski może być skuteczny m.in. w stosunku do komórek raka piersi, wątroby i płuc.

Działanie przeciwnowotworowe fenkułu jest oparte na kilku mechanizmach działania. Przede wszystkim składniki kopru włoskiego wykazują zdolność do zatrzymania cyklu komórkowego, jak również do stymulowania apoptozy, czyli pobudzania śmierci komórek rakowych.

Przeciwwskazania

Koper włoski jest uznawany za ogólnie bezpieczny dla zdrowia. Jednakże zaleca się zachować umiar w spożywaniu jego nasion ze względu na obecny w nich związek o nazwie anetol. Anetol to składnik, który naśladuje działanie estrogenów (hormonów) i w teorii, stosowany regularnie może powodować zaburzenia równowagi hormonalnej w naszym organizmie. Dodatkowo w pojedynczych przypadkach koper włoski może być przyczyną wystąpienia objawów alergicznych. Z tego względu nasiona kopru włoskiego nie powinny być spożywane m.in. przez kobiety ciężarne i karmiące piersiąDodatkowo nasion kopru włoskiego (np. w postaci herbatki) nie należy podawać małym dzieciom.

Uwaga

uwaga!

Herbatki z kopru włoskiego nie należy spożywać regularnie przez cały czas. Po ok. 2 tygodniach należy zrobić przerwę w jej stosowaniu.

Jak spożywać koper włoski

Koper włoski w postaci bulwy ma szerokie zastosowanie kulinarne. Może być on wykorzystany m.in. do przygotowania:

  • Surówek
  • Sałatek
  • Zup (w tym kremów)
  • Zapiekanek

Można go również spożywać w formie pieczonej i duszonej jako dodatek do dań mięsnych, rybnych, dań z ryżu, makaronu, ziemniaków. Nadaje się on również do sporządzania kiszonek.

Przepis na herbatkę z kopru

Jednym z najczęstszych sposobów wykorzystania nasion kopru jest przygotowanie na ich bazie herbatki ziołowej.

Aby przygotować herbatkę należy zmielić lub utrzeć w moździerzu 1 łyżeczkę nasion kopru włoskiego. Następnie zagotuj wodę i zalej wrzątkiem (1 szklanka) nasiona. Koper włoski zaparzaj przez ok. 5-10 minut pod przykryciem. 

Wskazówki przy kupowaniu

Kupując koper włoski należy zwrócić uwagę, aby cebulki były białe lub jasnozielone. Cebulki powinny być stosunkowo ciężkie i jędrne. Zaleca się unikać cebulek, które się rozdwajają, są wilgotne, a także mają na swojej powierzchni plamy i przebarwienia.

Przechowywanie

Koper włoski najlepiej przechowywać w lodówce. Przed jego przechowywaniem zaleca się odciąć liście wyrastające z bulwy. Następnie koper (bulwę i łodygi) należy szczelnie zawinąć w plastikową torebkę. Tak zapakowany fenkuł umieszcza się w lodówce, w szufladzie przewidzianej na warzywa. Powinien zachować swoją świeżość przez ok. 7-10 dni.

Jeżeli przewiduje się wykorzystanie również liści kopru, to należy umieścić je w pojemniku z zimną wodą i wstawić do lodówki.

Więcej podobnych treści

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł

  • https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/169385/nutrients
  • https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/fsn3.2090
  • H Ozbek i wsp.: Hepatoprotective effect of Foeniculum vulgare essential oil. Fitoterapia, 2003, 74(3), 317-9.
  • Ragaa Hosny Mohamad i wsp.: Antioxidant and anticarcinogenic effects of methanolic extract and volatile oil of fennel seeds (Foeniculum vulgare). J Med Food, 2011, 14(9), 986-1001.
  • Teita Asano i wsp.: Anethole restores delayed gastric emptying and impaired gastric accommodation in rodents. Biochem Biophys Res Commun, 2016, 472(1), 125-30.
  • Piero Portincasa i wsp.: Curcumin and Fennel Essential Oil Improve Symptoms and Quality of Life in Patients with Irritable Bowel Syndrome. J Gastrointestin Liver Dis, 2016, 25(2), 151-7.

Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter