Miedź

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.

Ostatnia aktualizacja: 13 listopada 2020

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 17źródła
  • 0badań

Miedź jest podstawowym pierwiastkiem śladowym, niezbędnym dla człowieka.

Wpływ na zdrowie:

Pozytywny

Nazwa:

Miedź

Grupa związków:

Składnik mineralny

Właściwości:

Uczestniczenie w metabolizmie żelaza, budowa kości, obrona antyoksydacyjna organizmu, wpływ na pigmentację skóry i włosów, wspomagania działania układu odpornościowego

Główne źródła:

Podroby (wątróbka), małże, ostrygi, orzechy, nasiona

Objawy niedoboru:

Niedokrwistość, zwiększone ryzyko osteoporozy, depigmentacja skóry, osłabienie odporności

Objawy nadmiaru:

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe (bóle brzucha, nudności, wymioty), uszkodzenie nerek i wątroby

Dzienne spożycie:

wspomaganie odporności


Niemowlęta: 0,2-0,3 mg

Dzieci: 0,3-0,7 mg

Młodzież: 0,7-0,9 mg

Osoby dorosłe: 0,9mg

Kobiety ciężarne: 1,0 mg

Kobiety karmiące: 1,3 mg


W pigułce

  • Miedź jest składnikiem potrzebnym dla zdrowia człowieka, który odgrywa ważną wolę w metabolizmie żelaza
  • Miedź odpowiada za prawidłową budowę kości i właściwe funkcjonowanie układu odpornościowego
  • Miedź może wpływać na urodę - bierze udział w pigmentacji włosów i skóry
  • Miedź (w postaci dysmutazy ponadtlenkowej) chroni organizm przed szkodliwym działaniem wolnych rodników
  • Bezpośrednim skutkiem niedoboru miedzi może być niedokrwistość (anemia)
  • Brak miedzi może być przyczyną osteoporozy, osłabionej odporności, zmiany zabarwienia skóry i włosówjak i ograniczeniem wzrostu
  • Zaleca się, aby osoby dorosłe spożywały 0,9 mg miedzi dziennie
  • Źródłem miedzi sią głównie: podroby, ostrygi, małże, orzechy, nasiona 
  • Nadmiar miedzi występuje rzadko i jest związany głównie z narażeniem na miedź np. w miejscu pracy
  • Działanie toksyczne miedzi objawia się dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi , a także uszkodzeniem wątroby i nerek

Zobacz też: Cynk - właściwości, źródła, objawy niedoboru


Nasz organizm potrzebuje tylko niewielkich ilości miedzi. Zawartość tego składnika w ustroju człowieka szacuje się na ok. 100 mg.

Ponad połowa całkowitej puli miedzi jest zlokalizowana w szkielecie i mięśniach. Stosunkowo dużo miedzi znajduje się również w nerkach, wątrobie, mózgu i sercu.

Miedź jest składnikiem wielu enzymów i z tego względu wpływa na wiele ważnych funkcji naszego organizmu.

Miedź właściwości

Miedź ma istotny wpływ na metabolizm żelaza. Odpowiada ona m.in. za prawidłowe:

  • Wchłanianie żelaza w jelitach
  • Uwalnianie zapasów żelaza
  • Wbudowywanie żelaza do hemoglobiny

Obecność miedzi wspomaga również szereg innych, ważnych procesów zachodzących w naszym organizmie:

  • Wpływa na kontrolę ciśnienia krwi
  • Uczestniczy w krzepnięciu krwi
  • Wspomaga sieciowanie (budowę) tkanek łącznych w kościach, sercu i tętnicach
  • Odpowiada za mielinizację mózgu i rdzenia kręgowego
  • Bierze udział w pigmentacji włosów i skóry
  • Uczestnicy w reakcjach odpornościowych (wpływa korzystnie na odporność)
  • Chroni organizm przed uszkodzeniami wywołanymi obecnością wolnych rodników (wchodzi w skład enzymu przeciwutleniającego - miedziowo-cynkowej dysmutazy ponadtlenkowej)

Źródła Miedzi

Miedź występuje w produktach roślinnych i zwierzęcych

Miedź jest szeroko rozpowszechniona w żywności. Najwyższe ilości tego składnika znajdują się w:

  • Podrobach (np. wątróbka)
  • Skorupiakach (np. ostrygi, kraby, homary, małże)
  • Orzechach (np. nerkowce, orzechy laskowe)
  • Nasionach (np. pestki słonecznika)
  • Grzybach shiitake

Miedź występuje również w produktach pełnoziarnistych (np. w kaszy gryczanej), otrębach i gorzkiej czekoladzie.

Warto zauważyć, że miedź pochodząca z produktów mięsnych jest lepiej przyswajalna, niż miedź występująca w produktach roślinnych.

Źródłem miedzi mogą być suplementy diety

Osoby cierpiące na niedobór miedzi, mogą uzupełniać jej braki poprzez stosowanie suplementów diety.

W preparatach tych, najczęstszymi formami miedzi są:

  • Glukonian miedzi
  • Siarczan miedzi
  • Chlorek miedzi

Dawkowanie

Miedź jest pierwiastkiem występującym w organizmie w śladowych ilościach. 

W związku z tym, zapotrzebowanie człowieka na miedź jest niskie.

Dzieci powinny spożywać 0,3-0,7 mg miedzi dziennie, zaś młodzież i osoby dorosłe - 0,7-0,9 mg/dzień.

Zapotrzebowanie na miedź nieznacznie wzrasta u kobiet ciężarnych (1,0 mg/dzień) i kobiet karmiących piersią (1,3 mg/dzień).

 

Tabela 1. Zapotrzebowanie człowieka na miedź.
Płeć i wiek Dawka miedzi
(m
g/dzień)
Niemowlęta
0-0,5 0,2
0,5-1,0 0,3
Dzieci
1-3 lat 0,3
4-6 lat 0,4
7-9 lat 0,7
Chłopcy
10-12 lat 0,7
13-15 lat 0,9
16-18 lat 0,9
Dziewczęta
10-12 lat 0,7
13-15 lat 0,9
16-18 lat 0,9
Mężczyźni
>18 lat 0,9
Kobiety
>18 lat 0,9
ciężarne 1,0
w okresie laktacji 1,3

 

Miedź – objawy niedoboru

Deficyt miedzi obserwuje się bardzo rzadko. Wynika to z tego, że składnik ten jest szeroko rozpowszechniony w żywności.

Obniżenie poziomu miedzi w organizmie obserwuje się m.in. w chorobach genetycznych związanych z metabolizmem miedzi, np. w aceruloplazminemii.

Jednym z głównych objawów niedoboru miedzi jest wystąpienie niedokrwistości (anemii), która nie daje się wyleczyć przez podawanie żelaza.

W przebiegu deficytu miedzi można też zaobserwować obniżony poziom białych krwinek (neutrofili). W efekcie, brak miedzi może być przyczyną osłabionej odporności.

Niedobór miedzi u niemowląt i małych dzieci może wiązać się z nieprawidłowym rozwojem kości, a nawet postępującą osteoporozą. Ryzyko osteoporozy wzrasta również u osób dorosłych niedostarczających odpowiednich ilości miedzi.

Na skutek deficytu miedzi rzadziej obserwuje się m.in.:

  • Depigmentację skóry i włosów
  • Zahamowanie wzrostu

U osób z wrodzonym niedoborem miedzi mogą wystąpić objawy takie, jak:

  • Demielinizacja układu nerwowego
  • Polineuropatia
  • Mielopatia
  • Zapalenie nerwu wzrokowego

U kogo najczęściej może występować niedobór miedzi?

Na niedobór miedzi narażone są przede wszystkim:

  • Wcześniaki
  • Niemowlęta o niskiej masie urodzeniowej
  • Osoby cierpiące na zespół złego wchłaniania (w tym osoby po resekcji jelita lub żołądka i osoby z celiakią)
  • Osoby z mukowiscydozą
  • Osoby spożywające nadmierne ilości cynku (np. w formie suplementów diety)

Sugeruje się, że biodostępność miedzi, poza cynkiem, mogą obniżać również takie składniki jak witamina C i żelazo.

Co ciekawe, wysoki poziom cynku, negatywnie wpływający na stężenie miedzi, może pochodzić z nadmiernie stosowanych kremów do protez o dużej zawartości cynku.

Ile spożywać miedzi przy stwierdzonym niedoborze?

W przypadku umiarkowanego niedoboru miedzi zaleca się doustne podawanie tego składnika w ilości 3-8 mg dziennie.

Szacuje się, że efekty powinny nastąpić po ok. 4-12 tygodniach.

Przyczyny i skutki nadmiaru miedzi

Podobnie jak w przypadku niedoboru, zbyt wysoki poziom miedzi w organizmie nie zdarza się zbyt często.

Nadmiar miedzi nie następuje raczej na skutek spożywania produktów spożywczych, a wynika bardziej z korzystania z naczyń miedzianych, z których to miedź może przedostawać się np. do wody.

Miedź w środowisku jest obecna nie tylko w naczyniach kuchennych, ale również może być składnikiem środków antykoncepcyjnych i wkładek domacicznych.

Na zatrucie miedzią mogą być narażone osoby mające z nią bezpośredni kontakt. 

Dotyczy to spawaczy, jak również osób pracujących m.in. w hutach miedzi i stali, spalarniach śmieci, zakładach produkujących biżuterię, fungicydy zawierające miedź, kosmetyki i materiały dentystyczne.

Poniżej zamieszczamy dopuszczalne górne granice spożycia miedzi:

  • Dzieci do 12. miesiąca życia – nie ustalono
  • Dzieci w wieku 1-3 lat – max. 1 mg/dzień
  • Dzieci w wieku 4-8 lat – max. 3 mg/dzień
  • Dzieci w wieku 9-13 lat – max. 5 mg/dzień
  • Osoby w wieku 14-18 lat – max. 8 mg/dzień
  • Osoby w wieku 19 lat i powyżej – max. 10 mg/dzień 

Trzeba jednak zaznaczyć, że podany poziom spożycia miedzi może być zbyt wysoki dla osób cierpiących na zaburzenia genetyczne związane z metabolizmem miedzi (np. choroba Wilsona).

U tych osób negatywne skutki mogą wystąpić przy niższych dawkach.

Objawy nadmiaru miedzi

Najczęstszymi objawami nadmiaru miedzi są:

  • Bóle brzucha
  • Biegunka
  • Nudności
  • Wymioty

Na skutek spożycia zbyt wysokich ilości miedzi może pojawić się metaliczny posmak w ustach.

W skrajnych przypadkach, ostre zatrucie miedzią możę powodować:

  • Uszkodzenie wątroby
  • Niewydolność nerek
  • Śpiączkę
  • Śmierć

Interakcje z lekami

Penicylamina jest lekiem powszechnie stosowanym w chorobie Wilsona, którego celem jest usuwanie tego składnika z organizmu (działanie korzystne).

Jednakże w przypadku innych jednostek chorobowych (niezwiązanych z metabolizmem miedzi), przyjmowanie penicylaminy obniża poziom miedzi w ustroju (niekorzystnie), co może wymagać uzupełniania tego składnika.

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł


Kategorie: Składniki mineralne



Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter