V jak Vitapedia

Rozwijajmy wspólnie Vitapedię

Wszystko po to, abyśmy mogli dzielić się z Tobą wiedzą

Mangan

  • Bartosz Kulczyński

    autor:

    Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.

Ostatnia aktualizacja: 15 października 2020

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 24źródła
  • 0badań

Mangan jest pierwiastkiem niezbędnym dla zdrowia człowieka, biorącym udział w powstawaniu wielu enzymów i uczestniczącym w przemianach glukozy i lipidów.

Wpływ na zdrowie:

Pozytywny

Nazwa:

Mangan

Grupa związków:

Składnik mineralny

Właściwości:

Wzmacnia obronę antyoksydacyjną organizmu (zwalcza wolne rodniki), wpływa korzystnie na budowę kości, odgrywa rolę w krzepnięciu krwi, odpowiada za metabolizm glukozy i lipidów

Główne źródła:

Herbata, małże, ostrygi, warzywa strączkowe, kiełki pszenicy, otręby, nasiona lnu

Objawy niedoboru:

Zaburzenia budowy kości, nietolerancja glukozy, zaburzenia błodności, zmiany skórne, opóźnienie rozwoju

Objawy nadmiaru:

Zaburzenia równowagi, drżenie kończyn, niewyrażna mowa, dezorientacja, halucynacje, zmiany nastroju, stany lękowe

Dzienne spożycie:

Niemowlęta: 0,003-0,6 mg

Dzieci: 1,2-1,5 mg

Młodzież: 1,6-2,2 mg

Osoby dorosłe: 1,8-2,3 mg

Kobiety ciężarne: 2,0 mg

Kobiety karmiące: 2,6 mg


W pigułce

  • Mangan jest pierwiastkiem śladowym, który jest nam niezbędny tylko w niewielkich ilościach (zaleca się spożywać go w ilości ok. 1,8-2,3 mg/dzień)
  • Mangan chroni nas przed szkodliwym działanie wolnych rodników
  • Manganowi przypisuje się rolę w budowie kości, krzepnęciu krwi i metabolizmie węglowodanów (może odpowiadać za poziom glukozy we krwi)
  • Niedobór manganu występuje bardzo rzadko i może objawiać się m.in. osłabieniem kości, nietolerancją glukozy, zaburzeniami płodności, opóźnionym rozwojem
  • Zbyt wysokie ilości manganu mogą dostawać się do organizmu głównie na skutek wdychania zanieczyszczonego powietrza.
  • Nadmiar manganu może dawać objawy podobne do choroby Parkinsona (np. zaburzenia chodu równowagi, niewyraźna mowa, pogorszenie pamięci, drżęnie i sztywność kończyn)
  • Nie należy stosować preparatów z manganem w okresie przyjmowania antybiotyków, ponieważ pierwiastek ten może obniżać ich skuteczność działania

Zobacz też: Cynk - właściwości, źródła, objawy niedoboru


Mangan właściwości

Mangan wykazuje szereg ważnych funkcji w organizmie człowieka:

  1. Jest ważnym elementem budującym enzymy przeciwutleniające - dysmutazę ponadtlenkową (MnSOD), której rolą jest wychwytywanie wolnych rodników i zapobieganie powstawaniu stresu oksydacyjnego. W ten sposób mangan przyczynia się do do potencjalnego ograniczenia rozwoju chorób wywołanych szkodliwym działaniem wolnych rodników
  2. W połączeniu z witaminą K odgrywa rolę w krzepnięciu krwi
  3. Przyczynia się do budowy i utrzymania zdrowych kości
  4. Bierze udział w metabolizmie węglowodanów. Prawdopodobnie wpływa na wydzielanie insuliny i w ten sposób przyczynia się do regulacji prawidłowego poziomu glukozy we krwi
  5. Odpowiada za aktywność enzymów związanych z powstawaniem kwasów tłuszczowych i cholesterolu

Źródła Manganu

Mangan występuje w produktach zwierzęcych i roślinnych

Mangan znajduje się w wielu różnych produktach. Jednakże jego najwyższe ilości znajdują się w:

Mangan znajduje się w suplementach diety

Mangan występuje również w suplementach diety. Jest dostępny w różnych formach chemicznych:

  • Asparaginian manganu
  • Glicynian manganu
  • Glukonian manganu
  • Pikolinian manganu
  • Siarczan manganu
  • Cytrynian manganu
  • Chlorek manganu

Brakuje jednak danych dotyczących biodostępności poszczególnych form manganu.

Dawkowanie

To, ile powinniśmy spożywać manganu na co dzień zależy od naszej płci i wieku.

Im jesteśmy starsi, tym więcej manganu powinno znaleźć się w naszej diecie. Dzieci powinny dostarczać 1,2-1,5 mg manganu/dzień, młodzież - 1,6-2,2 mg/dzień, zaś osoby dorosłe - 1,8-2,3 mg/dzień.

Większe zapotrzebowanie na mangan wykazują mężczyźni, niż kobiety.

Zapotrzebowanie na mangan wzrasta w okresie ciąży (2,0 mg/dzień) i karmienia piersią (2,6 mg/dzień).

 

Tabela 1. Zapotrzebowanie człowieka na mangan.
Płeć i wiek Dawka manganu
(m
g/dzień)
Niemowlęta
0-0,5 0,003
0,5-1,0 0,6
Dzieci
1-3 lat 1,2
4-6 lat 1,5
7-9 lat 1,5
Chłopcy
10-12 lat 1,9
13-15 lat 2,2
16-18 lat 2,2
Dziewczęta
10-12 lat 1,6
13-15 lat 1,6
16-18 lat 1,6
Mężczyźni
>18 lat 2,3
Kobiety
>18 lat 1,8
ciężarne 2,0
w okresie laktacji 2,6

 

Jakie są objawy niedoboru manganu?

Mangan jest szeroko powszechny w żywności, stąd bardzo rzadko obserwuje się jego niedoborów. Jednakże jeżeli zabraknie naszemu ustrojowi manganu, to może się to objawiać m.in.:

  • Osłabieniem (demineralizacją) kości i powstawaniem wad szkieletowych
  • Nieprawidłową tolerancją glukozy
  • Zmianami skórnymi (np. wysypką skórną)
  • Zaburzeniami funkcji rozrodczych (obniżeniem płodności)
  • Zmianami nastroju
  • Opóźnionym rozwojem fizycznym
  • Nasileniem bólu w okresie przedmiesiączkowym
  • Odbarwianiem się skóry
  • Obniżeniem poziomu cholesterolu

U dzieci matek, które w ciąży cechowały się niskim poziomem manganu we krwi, obserwuje się niższą masę urodzeniową.

Dodatkowo dzieci z niedoborem manganu mogą sechować się zaburzeniami funkcji poznawczych.

Niski poziom manganu może występować m.in. u:

  • Osób z padaczką
  • Osób cierpiących na osteoporozę
  • Osób ze stwierdzoną zewnątrzwydzielniczą niewydolnością trzustki
  • Osób poddawanych hemodializom
  • Osób z fenyloketonurią

Przyczyny i skutki nadmiaru manganu

Bardzo rzadko dochodzi do zatrucia manganem z diety

W literaturze naukowej nie stwierdzono zbyt wielu przypadków związanych z wystąpieniem nadmiaru manganu w organizmie na skutek stosowania nieodpowiedniej diety.

Warto też dodać, że nasz organizm dobrze sobie radzi z nadmiarem manganu dostarczonego drogą pokarmową.

Przewód trawienny reguluje wchłanianie spożytego manganu. Jeżeli jest jego zbyt dużo, to wchłaniane są mniejsze ilości, zaś reszta jest wydalana z organizmu.

Poniżej zamieszczamy dopuszczalne górne granice spożycia manganu:

  • Dzieci do 6 miesiąca życia – nie ustalono
  • Dzieci w wieku od 7 do 12 miesiąca życia – nie ustalono
  • Dzieci w wieku 1-3 lat – max. 2 mg/dzień
  • Dzieci w wieku 4-8 lat – max. 3 mg/dzień
  • Dzieci w wieku 9-13 lat – max. 6 mg/dzień
  • Osoby w wieku 14-18 lat – max. 9 mg/dzień
  • Osoby w wieku 19 lat i powyżej – max. 11 mg/dzień 

Zatrucie manganem wynika najczęściej z przebywania w zanieczyszczonym środowisku

Mangan może przedostawać się przez nasze drogi oddechowe np. ze spalin samochodowych. Na stosunkowo wysokie ilości manganu unoszącego się w powietrzu narażeni są również spawacze, górnicy lub pracownicy fabryk baterii i produkcji stali.

Toksyczne ilości manganu mogą znajdować się w wodzie pozyskiwanej ze studni. Dotyczy to jednak tylko tych obszarów, na których gleby są wyjąkowo bogate w ten pierwiastek.

Mangan może znajdować się w pestycydach i fungicydach, a więc bezpośredni kontakt z nimi może zwiększać ryzyko narażenia na wysokie dawki manganu.

Skutki zatrucia manganem

Zbyt wysokie ilości manganu, które przedostaną się do mózgu mogą niekorzystnie wpływać na poziom neuroprzekaźników, w tym m.in. na dopaminę, kwas γ-aminomasłowy (GABA) i glutaminian.

Naukowcy wskazują, że nadmiar manganu może prowadzić do wystąpienia objawów podobnych do parkinsonizmu (choroby Parkinsona). Obserwuje się m.in.:

  • Sztywność kończyn
  • Drżenie kończyn
  • Zaburzenia chodu i równowagi
  • Niewyraźną mowę
  • Nadmierne wydzielanie śliny
  • Bóle mięśni i stawów
  • Dezorientację (tzw. szaleństwo manganowe)
  • Osłabienie pamięci

Dodatkowo manganizm (zatrucie ośrodkowego układu nerwowego manganem) może charakteryzować się objawami, takimi jak:

  • Bóle i drżenie głowy
  • Halucynacje
  • Mania
  • Apatia
  • Kompulsywne lub agresywne zachowania
  • Drażliwość
  • Zmiany nastroju
  • Zmniejszona szybkość reakcji (refleks)
  • Stany lękowe

Nadmiar manganu w diecie może być również związany z podwyższeniem ciśnienia tętniczego krwi.

Wdychany mangan może być przyczyną wystąpienia problemów z układem oddechowym i może powodować:

  • Kaszel
  • Ostre zapalenie oskrzeli
  • Osłabienie czynności płuc

Interakcje z lekami

Mangan może powodować interakcje z antybiotykami, obniżając ich wchłanianie.

W efekcie, mangan może zmniejszać skuteczność działania antybiotyków, głównie dotyczy to:

  • Antybiotyków chinolonowych (np. cyprofloksacyna, enoksacyna, norfloksacyna)
  • Antybiotyków tetracyklinowych (np. tetracyklina, minocyklina, demeklocyklina)

Wobec powyższego nie zaleca się suplementacji manganem w okresie przyjmowania antybiotyków.

  • Bartosz Kulczyński

    autor:

    Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł


Kategorie: Składniki mineralne



Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter