Mangan

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.

Mangan

Ostatnia aktualizacja: 21 czerwca 2023

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 24źródła
  • 0badań

Mangan jest pierwiastkiem niezbędnym dla zdrowia człowieka, biorącym udział w powstawaniu wielu enzymów i uczestniczącym w przemianach glukozy i lipidów.

Wpływ na zdrowie:

Pozytywny

Nazwa:

Mangan

Grupa związków:

Składnik mineralny

Właściwości:

Wzmacnia obronę antyoksydacyjną organizmu (zwalcza wolne rodniki), wpływa korzystnie na budowę kości, odgrywa rolę w krzepnięciu krwi, odpowiada za metabolizm glukozy i lipidów

Główne źródła:

Herbata, małże, ostrygi, warzywa strączkowe, kiełki pszenicy, otręby, nasiona lnu

Objawy niedoboru:

Zaburzenia budowy kości, nietolerancja glukozy, zaburzenia błodności, zmiany skórne, opóźnienie rozwoju

Objawy nadmiaru:

Zaburzenia równowagi, drżenie kończyn, niewyrażna mowa, dezorientacja, halucynacje, zmiany nastroju, stany lękowe

Dzienne spożycie:

Niemowlęta: 0,003-0,6 mg

Dzieci: 1,2-1,5 mg

Młodzież: 1,6-2,2 mg

Osoby dorosłe: 1,8-2,3 mg

Kobiety ciężarne: 2,0 mg

Kobiety karmiące: 2,6 mg


W pigułce

  • Mangan jest pierwiastkiem śladowym, który jest nam niezbędny tylko w niewielkich ilościach (zaleca się spożywać go w ilości ok. 1,8-2,3 mg/dzień)
  • Mangan chroni nas przed szkodliwym działanie wolnych rodników
  • Manganowi przypisuje się rolę w budowie kości, krzepnęciu krwi i metabolizmie węglowodanów (może odpowiadać za poziom glukozy we krwi)
  • Niedobór manganu występuje bardzo rzadko i może objawiać się m.in. osłabieniem kości, nietolerancją glukozy, zaburzeniami płodności, opóźnionym rozwojem
  • Zbyt wysokie ilości manganu mogą dostawać się do organizmu głównie na skutek wdychania zanieczyszczonego powietrza.
  • Nadmiar manganu może dawać objawy podobne do choroby Parkinsona (np. zaburzenia chodu równowagi, niewyraźna mowa, pogorszenie pamięci, drżęnie i sztywność kończyn)
  • Nie należy stosować preparatów z manganem w okresie przyjmowania antybiotyków, ponieważ pierwiastek ten może obniżać ich skuteczność działania

Zobacz też: Cynk - właściwości, źródła, objawy niedoboru


Mangan właściwości

Mangan wykazuje szereg ważnych funkcji w organizmie człowieka:

  1. Jest ważnym elementem budującym enzymy przeciwutleniające - dysmutazę ponadtlenkową (MnSOD), której rolą jest wychwytywanie wolnych rodników i zapobieganie powstawaniu stresu oksydacyjnego. W ten sposób mangan przyczynia się do do potencjalnego ograniczenia rozwoju chorób wywołanych szkodliwym działaniem wolnych rodników
  2. W połączeniu z witaminą K odgrywa rolę w krzepnięciu krwi
  3. Przyczynia się do budowy i utrzymania zdrowych kości
  4. Bierze udział w metabolizmie węglowodanów. Prawdopodobnie wpływa na wydzielanie insuliny i w ten sposób przyczynia się do regulacji prawidłowego poziomu glukozy we krwi
  5. Odpowiada za aktywność enzymów związanych z powstawaniem kwasów tłuszczowych i cholesterolu

Źródła Manganu

Mangan występuje w produktach zwierzęcych i roślinnych

Mangan znajduje się w wielu różnych produktach. Jednakże jego najwyższe ilości znajdują się w:

Mangan znajduje się w suplementach diety

Mangan występuje również w suplementach diety. Jest dostępny w różnych formach chemicznych:

  • Asparaginian manganu
  • Glicynian manganu
  • Glukonian manganu
  • Pikolinian manganu
  • Siarczan manganu
  • Cytrynian manganu
  • Chlorek manganu

Brakuje jednak danych dotyczących biodostępności poszczególnych form manganu.

zdrowe

Dawkowanie

To, ile powinniśmy spożywać manganu na co dzień zależy od naszej płci i wieku.

Im jesteśmy starsi, tym więcej manganu powinno znaleźć się w naszej diecie. Dzieci powinny dostarczać 1,2-1,5 mg manganu/dzień, młodzież - 1,6-2,2 mg/dzień, zaś osoby dorosłe - 1,8-2,3 mg/dzień.

Większe zapotrzebowanie na mangan wykazują mężczyźni, niż kobiety.

Zapotrzebowanie na mangan wzrasta w okresie ciąży (2,0 mg/dzień) i karmienia piersią (2,6 mg/dzień).

 

Tabela 1. Zapotrzebowanie człowieka na mangan.
Płeć i wiek Dawka manganu
(m
g/dzień)
Niemowlęta
0-0,5 0,003
0,5-1,0 0,6
Dzieci
1-3 lat 1,2
4-6 lat 1,5
7-9 lat 1,5
Chłopcy
10-12 lat 1,9
13-15 lat 2,2
16-18 lat 2,2
Dziewczęta
10-12 lat 1,6
13-15 lat 1,6
16-18 lat 1,6
Mężczyźni
>18 lat 2,3
Kobiety
>18 lat 1,8
ciężarne 2,0
w okresie laktacji 2,6

 

Jakie są objawy niedoboru manganu?

Mangan jest szeroko powszechny w żywności, stąd bardzo rzadko obserwuje się jego niedoborów. Jednakże jeżeli zabraknie naszemu ustrojowi manganu, to może się to objawiać m.in.:

  • Osłabieniem (demineralizacją) kości i powstawaniem wad szkieletowych
  • Nieprawidłową tolerancją glukozy
  • Zmianami skórnymi (np. wysypką skórną)
  • Zaburzeniami funkcji rozrodczych (obniżeniem płodności)
  • Zmianami nastroju
  • Opóźnionym rozwojem fizycznym
  • Nasileniem bólu w okresie przedmiesiączkowym
  • Odbarwianiem się skóry
  • Obniżeniem poziomu cholesterolu

U dzieci matek, które w ciąży cechowały się niskim poziomem manganu we krwi, obserwuje się niższą masę urodzeniową.

Dodatkowo dzieci z niedoborem manganu mogą sechować się zaburzeniami funkcji poznawczych.

Niski poziom manganu może występować m.in. u:

  • Osób z padaczką
  • Osób cierpiących na osteoporozę
  • Osób ze stwierdzoną zewnątrzwydzielniczą niewydolnością trzustki
  • Osób poddawanych hemodializom
  • Osób z fenyloketonurią

Przyczyny i skutki nadmiaru manganu

Bardzo rzadko dochodzi do zatrucia manganem z diety

W literaturze naukowej nie stwierdzono zbyt wielu przypadków związanych z wystąpieniem nadmiaru manganu w organizmie na skutek stosowania nieodpowiedniej diety.

Warto też dodać, że nasz organizm dobrze sobie radzi z nadmiarem manganu dostarczonego drogą pokarmową.

Przewód trawienny reguluje wchłanianie spożytego manganu. Jeżeli jest jego zbyt dużo, to wchłaniane są mniejsze ilości, zaś reszta jest wydalana z organizmu.

Poniżej zamieszczamy dopuszczalne górne granice spożycia manganu:

  • Dzieci do 6 miesiąca życia – nie ustalono
  • Dzieci w wieku od 7 do 12 miesiąca życia – nie ustalono
  • Dzieci w wieku 1-3 lat – max. 2 mg/dzień
  • Dzieci w wieku 4-8 lat – max. 3 mg/dzień
  • Dzieci w wieku 9-13 lat – max. 6 mg/dzień
  • Osoby w wieku 14-18 lat – max. 9 mg/dzień
  • Osoby w wieku 19 lat i powyżej – max. 11 mg/dzień 

Zatrucie manganem wynika najczęściej z przebywania w zanieczyszczonym środowisku

Mangan może przedostawać się przez nasze drogi oddechowe np. ze spalin samochodowych. Na stosunkowo wysokie ilości manganu unoszącego się w powietrzu narażeni są również spawacze, górnicy lub pracownicy fabryk baterii i produkcji stali.

Toksyczne ilości manganu mogą znajdować się w wodzie pozyskiwanej ze studni. Dotyczy to jednak tylko tych obszarów, na których gleby są wyjąkowo bogate w ten pierwiastek.

Mangan może znajdować się w pestycydach i fungicydach, a więc bezpośredni kontakt z nimi może zwiększać ryzyko narażenia na wysokie dawki manganu.

Skutki zatrucia manganem

Zbyt wysokie ilości manganu, które przedostaną się do mózgu mogą niekorzystnie wpływać na poziom neuroprzekaźników, w tym m.in. na dopaminę, kwas γ-aminomasłowy (GABA) i glutaminian.

Naukowcy wskazują, że nadmiar manganu może prowadzić do wystąpienia objawów podobnych do parkinsonizmu (choroby Parkinsona). Obserwuje się m.in.:

  • Sztywność kończyn
  • Drżenie kończyn
  • Zaburzenia chodu i równowagi
  • Niewyraźną mowę
  • Nadmierne wydzielanie śliny
  • Bóle mięśni i stawów
  • Dezorientację (tzw. szaleństwo manganowe)
  • Osłabienie pamięci

Dodatkowo manganizm (zatrucie ośrodkowego układu nerwowego manganem) może charakteryzować się objawami, takimi jak:

  • Bóle i drżenie głowy
  • Halucynacje
  • Mania
  • Apatia
  • Kompulsywne lub agresywne zachowania
  • Drażliwość
  • Zmiany nastroju
  • Zmniejszona szybkość reakcji (refleks)
  • Stany lękowe

Nadmiar manganu w diecie może być również związany z podwyższeniem ciśnienia tętniczego krwi.

Wdychany mangan może być przyczyną wystąpienia problemów z układem oddechowym i może powodować:

  • Kaszel
  • Ostre zapalenie oskrzeli
  • Osłabienie czynności płuc

Interakcje z lekami

Mangan może powodować interakcje z antybiotykami, obniżając ich wchłanianie.

W efekcie, mangan może zmniejszać skuteczność działania antybiotyków, głównie dotyczy to:

  • Antybiotyków chinolonowych (np. cyprofloksacyna, enoksacyna, norfloksacyna)
  • Antybiotyków tetracyklinowych (np. tetracyklina, minocyklina, demeklocyklina)

Wobec powyższego nie zaleca się suplementacji manganem w okresie przyjmowania antybiotyków.

Więcej podobnych treści

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł

  • http://www.phmd.pl/api/files/view/117093.pdf
  • https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4613-0723-5_15
  • https://ods.od.nih.gov/factsheets/Selenium-HealthProfessional/#h2https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK225470/#_ddd0000376_
  • Longman Li i wsp.: The Essential Element Manganese, Oxidative Stress, and Metabolic Diseases: Links and Interactions. Oxid Med Cell Longev, 2018, 2018, 7580707.
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK222332/
  • OP Soldin i wsp.: EFFECTS OF MANGANESE ON THYROID HORMONE HOMEOSTASIS. Neurotoxicology., 2007, 28(5), 951–956.

Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter