Poliole

Czym są poliole?

Z chemicznego punktu widzenia poliole przypominają cząsteczkę alkoholu, jednak posiada ona więcej grup hydroksylowych (-OH). Alkohole cukrowe - pomimo swojej nazwy - nie są ani cukrem, ani alkoholem. Ich odmienny metabolizm sprawia, że nie powodują upojenia alkoholowego a także nie wpływają na wzrost poziomu glukozy we krwi w takim stopniu jak zwykły cukier. Ponadto charakteryzują się niższą kalorycznością i uznawane są za zdrowszą alternatywę dla cukru .

Do polioli, znajdujących się na liście dozwolonych substancji stosowanych w żywności, zalicza się:

• sorbitol (E420),
• mannitol (E421),
• izomalt (E953),
• maltitol (E965),
• laktitol (E966),
• ksylitol (E967),
• erytrytol (E968).

Poliole - właściwości

Poliole dostarczają mniej kalorii i mają niższy indeks glikemiczny niż cukier

Poliole są niskokalorycznymi słodzikami, charakteryzującymi się różnymi stopniami słodkości i niższym indeksem glikemicznym w porównaniu do cukru. W poniższej tabeli znajduje się zestawienie kaloryczności, indeksu glikemicznego oraz poziomu słodkości dla poszczególnych polioli.

Wartość energetyczna dla 1 g cukru stołowego (sacharozy) wynosi 4 kcal, zaś indeks glikemiczny 68 (IG = 68).

Poliole	Wartość energetyczna w 1 gramie	Indeks glikemiczny	Stopień słodkości w stosunku do cukru (sacharozy)
ksylitol	2,4 kcal	13	100%
sorbitol	2,4 kcal	9	50 - 70%
izomalt	2 - 2,4 kcal	9	40 - 50%
maltitol	2,1 - 2,4 kcal	35	60 - 90%
laktitol	2 - 2,4 kcal	6	30 - 50%
erytrytol	0 - 0,2 kcal	0	60 - 80%
mannitol	1,6 - 2,4 kcal	0	40 - 60%

Chociaż poliole zawierają mniej kalorii niż cukier, jednocześnie cechują się niższym stopniem słodkości. W przypadku niektórych związków konieczne jest zastosowanie większej ilości, aby uzyskać taki sam efekt słodzenia, co w ostatecznym rozrachunku nie wpłynie na znaczące obniżenie kaloryczności produktu.

Niemniej jednak, część polioli (np. ksylitol, erytrytol) będzie lepszym wyborem zamiast cukru dla osób, które planują zmniejszenie wartości energetycznej diety i redukcję masy ciała .

Poliole nie zwiększają poziomu glukozy we krwi

Poliole cechują się niskim indeksem glikemicznym i nie wpływają na gwałtowny wzrost poziomu cukru we krwi, tak jak ma to miejsce w przypadku cukru stołowego. Wynika to z niskiego stopnia wchłaniania polioli z jelita cienkiego do krwioobiegu. Z tego względu związki te mogą być bezpiecznie stosowane przez osoby chorujące na cukrzycę oraz stosujące dietę niskowęglowodanową . 

Poliole nie powodują próchnicy

Wysokie spożycie cukru jest dobrze potwierdzoną przyczyną próchnicy zębów.

Badania wykazały, że poliole, a w szczególności erytrytol, ksylitol i sorbitol, nie przyczyniają się do rozwoju próchnicy. Zastosowanie wspomnianych polioli w produktach spożywczych zamiast cukru może zmniejszyć częstość występowania próchnicy .

Poliole wpływają na skład flory jelitowej

Poliole należą do niskostrawnych węglowodanów, które nie są całkowicie wchłaniane w jelicie cienkim. Przemieszczają się do jelita grubego, w którym stanowią pożywkę dla bakterii jelitowych. Naukowcy wykazali, że niektóre poliole wpływają na skład mikroflory jelitowej. Dla przykładu izomalt i maltitol zwiększają ilość bifidobakterii u osób zdrowych, przez co można przypisać im właściwości prebiotyczne .

Poliole - szkodliwość

Poliole - spożywane w umiarkowanych ilościach - są w pełni bezpiecznymi związkami dla większości osób.

Z racji braku dowodów na szkodliwość polioli, nie ustalono ADI (dopuszczalne dzienne spożycie) dla tych substancji.

Nie mniej jednak, nadmiar polioli w diecie może powodować skutki uboczne nawet u zdrowych osób.

Poliole działają przeczyszczająco

Nadmierne spożycie polioli daje efekt przeczyszczający i może być przyczyną objawów ze strony przewodu pokarmowego, w szczególności wzdęć, bólu brzucha i biegunki .

Z tego powodu poliole (za wyjątkiem erytrytolu) zaliczane są do FODMAP, czyli grupy związków fermentujących, zwiększających ciśnienie osmotyczne w przewodzie pokarmowym i powiązanych z nasileniem dolegliwości u osób z chorobami jelit. Erytrytol jest z reguły dobrze tolerowany i w większości przypadków może być spożywany na diecie low FODMAP .

Poliole nie powinny być spożywane przez osoby cierpiące na:

• nieswoiste zapalenia jelit,
• zespół jelita nadwrażliwego (IBS).

Poliole w ciąży

Poliole mogą być spożywane w rozsądnych ilościach przez kobiety w ciąży . 

Poliole - zastosowanie

Poliole są powszechnie dodawane do produktów spożywczych, w celu nadania im słodkiego smaku. Ich główną funkcją jest zmniejszenie negatywnych skutków spożycia cukru oraz syropu glukozowo - fruktozowego. Związki te, stosowane jako substytut cukru, umożliwiają  wprowadzenie na rynek wielu produktów, które będą dobre dla diabetyków i osób przebywających na diecie odchudzającej.

Inną istotną funkcją niektórych polioli (np. mannitolu i izomaltu) jest ich działanie wypełniające i nadające teksturę .

Poliole można znaleźć m.in w:

• płatkach śniadaniowych,
• mieszankach do przygotowywania placuszków, naleśników i innych wypieków,
• słodyczach: lodach, czekoladach, cukierkach, ciastkach i ciastach,
• lukrach i polewach,
• dżemach, konfiturach, marmoladach,
• napojach,
• gumach do żucia.

Poliole stosowane są jako składnik leków, witamin i suplementów diety, a także past do zębów i płynów do płukania jamy ustnej.

Najczęściej stosowane poliole

Ksylitol

Określany jest często jako cukier brzozowy, ponieważ otrzymuje się go z kory brzozy. Występuje naturalnie w owocach, warzywach, owsie i grzybach. Jest jednym z najczęściej stosowanych polioli, gdyż posiada smak najbardziej zbliżony do smaku sacharozy. Dostarcza ok. 40% mniej kalorii w porównaniu do cukru stołowego.

Ksylitol najlepiej spożywać w dawce 15 - 40 g na dobę - większa ilość może spowodować wystąpienie biegunki.

Maltitol

Maltitol występuje naturalnie w wielu warzywach i owocach, m.in. w kukurydzy, ziemniakach, pszenicy czy cykorii. Cechuje się poziomem słodkości porównywalnym do sacharozy. Zawiera mniej kalorii niż cukier (2,4 kcal/g vs 4 kcal/g), a także posiada niższy indeks glikemiczny (35 vs 68).

Maltitol spożywany w dawce 0,3-0,8 g/kg masy ciała nie działa przeczyszczająco, Oznacza to, że osoba o wadze 60 kg może spożywać ok. 20 - 50 g malitotolu na dobę.

Erytrytol

Występuje powszechnie w żywności: grzybach, gruszkach, winogornach, sosie sojowym, winie i piwie. Jako jedyny związek z grupy polioli jest szybko wchłaniany w jelicie cienkim, następnie trafia do tkanek gdzie ulega minialnemu metabolizmowi i zostaje wydalany razem z moczem. W efekcie erytrytol nie jest w ogóle fermentowany przez bakterie mikroflory jelitowej i nie daje skutków ubocznych w postaci wzdęć i biegunek. Ponadto nie wpływa na poziom glukozy i insuliny we krwi, ani nie dostarcza kalorii .

Sorbitol

Sorbitol występuje naturalnie w niewielkich ilościach w owocach (m.in w gruszkach, jabłkach,  śliwkach, jagodach, nektarynkach). W porównaniu do stołowego cukru, sorbitol zawiera o 30% mnie kalorii i jest o połowę mniej słodki.

Nadmiene ilości sorbitolu (>30g/dobę) mogą powodować bóle brzucha, wzdęcia i biegunkę.

Izomalt

Izomalt nie występuje naturalnie w przyrodzie. Dostarcza o połowę mniej kalorii w porównaniu do cukru oraz cechuje się o połowę mniejszym poziomem słodkości. Często jest stosowany w połączeniu z innymi słodzikami, co umożliwia zwiększenie słodkości produku (tzw. działanie synergistyczne).

Izomalt jest dobrze tolerowany w dawce 10 - 20g/dobę. Więsza ilość może dawać efekt przeczyszczający.