Poliole

  • autor:

    Paulina Styś-Nowak

    Dietetyk

    Ukończyła studia na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Autorka wielu artykułów popularnonaukowych na temat żywienia i szeroko pojętej dietetyki.

Ostatnia aktualizacja: 24 marca 2023

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 9źródła
  • 5badań

Poliole (alkohole cukrowe, alkohole wielowodorotlenowe, cukrole) to grupa dodatków do żywności stosowana jako naturalne, zdrowsze zamienniki cukru. Można tu wymienić znane wszystkim związki, takie jak ksylitol czy erytrytol.

Bezpieczeństwo:

Bezpieczny

Wpływ na zdrowie:

Neutralny w zalecanych ilościach.

Negatywny w nadmiarze: mogą działać przeczyszczająco.


W pigułce

  • Poliole to związki, stanowiące zdrowszą alternatywę dla cukru i syropu glukozowo - fruktozowego.
  • Poliole mogą być stosowane przez diabetyków oraz osoby na diecie niskokalorycznej, ponieważ dostarczają mniej kalorii i mają niższy indeks glikemiczny.
  • Poliole nie powodują próchnicy.
  • Poliole mogą wpływać na skład mikroflory jelitowej.
  • Poliole są bezpiecznymi substancjami jeśli są spożywane w rozsądnych ilościach.
  • Nadmiar polioli (za wyjątkiem erytrytolu) może powodować wzdęcia, gazy, ból brzucha i dyskomfort w jamie brzusznej.
  • Poliole mogą być stosowane w ciąży.

Czym są poliole?

Z chemicznego punktu widzenia poliole przypominają cząsteczkę alkoholu, jednak posiada ona więcej grup hydroksylowych (-OH). Alkohole cukrowe - pomimo swojej nazwy - nie są ani cukrem, ani alkoholem. Ich odmienny metabolizm sprawia, że nie powodują upojenia alkoholowego a także nie wpływają na wzrost poziomu glukozy we krwi w takim stopniu jak zwykły cukier. Ponadto charakteryzują się niższą kalorycznością i uznawane są za zdrowszą alternatywę dla cukru .

Do polioli, znajdujących się na liście dozwolonych substancji stosowanych w żywności, zalicza się:

  • sorbitol (E420),
  • mannitol (E421),
  • izomalt (E953),
  • maltitol (E965),
  • laktitol (E966),
  • ksylitol (E967),
  • erytrytol (E968).

Poliole - właściwości

Poliole dostarczają mniej kalorii i mają niższy indeks glikemiczny niż cukier

Poliole są niskokalorycznymi słodzikami, charakteryzującymi się różnymi stopniami słodkości i niższym indeksem glikemicznym w porównaniu do cukru. W poniższej tabeli znajduje się zestawienie kaloryczności, indeksu glikemicznego oraz poziomu słodkości dla poszczególnych polioli.

Wartość energetyczna dla 1 g cukru stołowego (sacharozy) wynosi 4 kcal, zaś indeks glikemiczny 68 (IG = 68).

Poliole                         Wartość energetyczna w
1 gramie                                                              
Indeks glikemiczny                                             Stopień słodkości w stosunku do cukru (sacharozy)
ksylitol 2,4 kcal 13 100%
sorbitol 2,4 kcal 9 50 - 70%
izomalt 2 - 2,4 kcal 9 40 - 50%
maltitol 2,1 - 2,4 kcal 35 60 - 90%
laktitol 2 - 2,4 kcal 6 30 - 50%
erytrytol 0 - 0,2 kcal 0 60 - 80%
mannitol 1,6 - 2,4 kcal 0 40 - 60%

Chociaż poliole zawierają mniej kalorii niż cukier, jednocześnie cechują się niższym stopniem słodkości. W przypadku niektórych związków konieczne jest zastosowanie większej ilości, aby uzyskać taki sam efekt słodzenia, co w ostatecznym rozrachunku nie wpłynie na znaczące obniżenie kaloryczności produktu.

Niemniej jednak, część polioli (np. ksylitol, erytrytol) będzie lepszym wyborem zamiast cukru dla osób, które planują zmniejszenie wartości energetycznej diety i redukcję masy ciała .

Poliole nie zwiększają poziomu glukozy we krwi

Poliole cechują się niskim indeksem glikemicznym i nie wpływają na gwałtowny wzrost poziomu cukru we krwi, tak jak ma to miejsce w przypadku cukru stołowego. Wynika to z niskiego stopnia wchłaniania polioli z jelita cienkiego do krwioobiegu. Z tego względu związki te mogą być bezpiecznie stosowane przez osoby chorujące na cukrzycę oraz stosujące dietę niskowęglowodanową

Poliole nie powodują próchnicy

Wysokie spożycie cukru jest dobrze potwierdzoną przyczyną próchnicy zębów.

Badania wykazały, że poliole, a w szczególności erytrytol, ksylitol i sorbitol, nie przyczyniają się do rozwoju próchnicy. Zastosowanie wspomnianych polioli w produktach spożywczych zamiast cukru może zmniejszyć częstość występowania próchnicy .

Poliole wpływają na skład flory jelitowej

Poliole należą do niskostrawnych węglowodanów, które nie są całkowicie wchłaniane w jelicie cienkim. Przemieszczają się do jelita grubego, w którym stanowią pożywkę dla bakterii jelitowych. Naukowcy wykazali, że niektóre poliole wpływają na skład mikroflory jelitowej. Dla przykładu izomalt i maltitol zwiększają ilość bifidobakterii u osób zdrowych, przez co można przypisać im właściwości prebiotyczne .

zdrowe

Poliole - szkodliwość

Poliole - spożywane w umiarkowanych ilościach - są w pełni bezpiecznymi związkami dla większości osób.

Z racji braku dowodów na szkodliwość polioli, nie ustalono ADI (dopuszczalne dzienne spożycie) dla tych substancji.

Nie mniej jednak, nadmiar polioli w diecie może powodować skutki uboczne nawet u zdrowych osób.

Poliole działają przeczyszczająco

Nadmierne spożycie polioli daje efekt przeczyszczający i może być przyczyną objawów ze strony przewodu pokarmowego, w szczególności wzdęć, bólu brzucha i biegunki .

Z tego powodu poliole (za wyjątkiem erytrytolu) zaliczane są do FODMAP, czyli grupy związków fermentujących, zwiększających ciśnienie osmotyczne w przewodzie pokarmowym i powiązanych z nasileniem dolegliwości u osób z chorobami jelit. Erytrytol jest z reguły dobrze tolerowany i w większości przypadków może być spożywany na diecie low FODMAP .

Poliole nie powinny być spożywane przez osoby cierpiące na:

  • nieswoiste zapalenia jelit,
  • zespół jelita nadwrażliwego (IBS).

Poliole w ciąży

Poliole mogą być spożywane w rozsądnych ilościach przez kobiety w ciąży

Poliole - zastosowanie

Poliole są powszechnie dodawane do produktów spożywczych, w celu nadania im słodkiego smaku. Ich główną funkcją jest zmniejszenie negatywnych skutków spożycia cukru oraz syropu glukozowo - fruktozowego. Związki te, stosowane jako substytut cukru, umożliwiają  wprowadzenie na rynek wielu produktów, które będą dobre dla diabetyków i osób przebywających na diecie odchudzającej.

Inną istotną funkcją niektórych polioli (np. mannitolu i izomaltu) jest ich działanie wypełniające i nadające teksturę .

Poliole można znaleźć m.in w:

  • płatkach śniadaniowych,
  • mieszankach do przygotowywania placuszków, naleśników i innych wypieków,
  • słodyczach: lodach, czekoladach, cukierkach, ciastkach i ciastach,
  • lukrach i polewach,
  • dżemach, konfiturach, marmoladach,
  • napojach,
  • gumach do żucia.
Uwaga

uwaga!

Żywność z dodatkiem polioli jest opisana jako produkty "niskowęglowodanowe", "bez dodatku cukru", lub "bez cukru".

Poliole stosowane są jako składnik leków, witamin i suplementów diety, a także past do zębów i płynów do płukania jamy ustnej.

Najczęściej stosowane poliole

Ksylitol

Określany jest często jako cukier brzozowy, ponieważ otrzymuje się go z kory brzozy. Występuje naturalnie w owocach, warzywach, owsie i grzybach. Jest jednym z najczęściej stosowanych polioli, gdyż posiada smak najbardziej zbliżony do smaku sacharozy. Dostarcza ok. 40% mniej kalorii w porównaniu do cukru stołowego.

Ksylitol najlepiej spożywać w dawce 15 - 40 g na dobę - większa ilość może spowodować wystąpienie biegunki.

Maltitol

Maltitol występuje naturalnie w wielu warzywach i owocach, m.in. w kukurydzy, ziemniakach, pszenicy czy cykorii. Cechuje się poziomem słodkości porównywalnym do sacharozy. Zawiera mniej kalorii niż cukier (2,4 kcal/g vs 4 kcal/g), a także posiada niższy indeks glikemiczny (35 vs 68).

Maltitol spożywany w dawce 0,3-0,8 g/kg masy ciała nie działa przeczyszczająco, Oznacza to, że osoba o wadze 60 kg może spożywać ok. 20 - 50 g malitotolu na dobę.

Erytrytol

Występuje powszechnie w żywności: grzybach, gruszkach, winogornach, sosie sojowym, winie i piwie. Jako jedyny związek z grupy polioli jest szybko wchłaniany w jelicie cienkim, następnie trafia do tkanek gdzie ulega minialnemu metabolizmowi i zostaje wydalany razem z moczem. W efekcie erytrytol nie jest w ogóle fermentowany przez bakterie mikroflory jelitowej i nie daje skutków ubocznych w postaci wzdęć i biegunek. Ponadto nie wpływa na poziom glukozy i insuliny we krwi, ani nie dostarcza kalorii .

Sorbitol

Sorbitol występuje naturalnie w niewielkich ilościach w owocach (m.in w gruszkach, jabłkach,  śliwkach, jagodach, nektarynkach). W porównaniu do stołowego cukru, sorbitol zawiera o 30% mnie kalorii i jest o połowę mniej słodki.

Nadmiene ilości sorbitolu (>30g/dobę) mogą powodować bóle brzucha, wzdęcia i biegunkę.

Izomalt

Izomalt nie występuje naturalnie w przyrodzie. Dostarcza o połowę mniej kalorii w porównaniu do cukru oraz cechuje się o połowę mniejszym poziomem słodkości. Często jest stosowany w połączeniu z innymi słodzikami, co umożliwia zwiększenie słodkości produku (tzw. działanie synergistyczne).

Izomalt jest dobrze tolerowany w dawce 10 - 20g/dobę. Więsza ilość może dawać efekt przeczyszczający.

Więcej podobnych treści

  • autor:

    Paulina Styś-Nowak

    Dietetyk

    Ukończyła studia na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Autorka wielu artykułów popularnonaukowych na temat żywienia i szeroko pojętej dietetyki.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł

  • https://dbc.wroc.pl/Content/116436/Ciekanska_Lesiow_Rola_substancji_slodzacych_w_tym_polioli.pdf
  • K K Mäkinen i wsp.: Similarity of the effects of erythritol and xylitol on some risk factors of dental caries. Caries Res, 2005, 39(3), 207-15.
  • Geoffrey Livesey i wsp.: Health potential of polyols as sugar replacers, with emphasis on low glycaemic properties. Nutr Res Rev, 2003, 16(2), 163-91.
  • Kauko K Mäkinen i wsp.: Sugar alcohols, caries incidence, and remineralization of caries lesions: a literature review. Int J Dent, 2010;2010:981072., 2010, 981072.
  • Riina Runnel i wsp.: Effect of three-year consumption of erythritol, xylitol and sorbitol candies on various plaque and salivary caries-related variables. J Dent, 2013, 41(12), 1236-44.
  • Sisko Honkala i wsp.: Effect of erythritol and xylitol on dental caries prevention in children. Caries Res, 2014;48(5):482-90., 48(5), 482-90.

Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter