V jak Vitapedia

Rozwijajmy wspólnie Vitapedię

Wszystko po to, abyśmy mogli dzielić się z Tobą wiedzą

Węglan sodu (E500)

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.

Ostatnia aktualizacja: 31 lipca 2020

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 30źródła
  • 0badań

Węglan sodu jest naturalnie występującym w przyrodzie związkiem chemicznym. Można go otrzymać drogą syntetyczną na skutek reakcji chlorku sodu (soli kamiennej) z węglanem wapnia metodą Solvaya.  Z kolei wodorowęglan sodu wytwarzany jest z węglanu sodu przy udziale dwutlenku węgla i wody. Weglan sodu (E500) wykorzystywany jest jako dodatek do żywności o funkcjach spulchniających i regulujących kwasowość.


Wpływ na zdrowie:

Neutralny

Nazwa:

Węglan sodu

Alternatywne nazwy:

E500

Grupa:

Dodatki do żywności

Sposób otrzymywania:

Reakcja chlorku sodu z węglanem wapnia (metoda Solvaya)

ADI (dopuszczalne spożycie):

Nie ustalono limitu

Szkodliwość:

Brak przy spożyciu doustnym w formie produktów spożywczych

Gdzie występuje:

Proszek do pieczenia, batony, krakersy, ciastka, zupy błyskawiczne


W pigułce

  • Węglany sodu (E500) wykorzystywane są w żywności jako środki spulchniające i regulujące kwasowość
  • W grupie węglanów sodu wyróżnia się trzy związki: węglan sodu (E500i), wodorowęglan sodu (E500ii) i połtorawęglan sodu (E500iii)
  • Najbardziej powszechnym zastosowaniem wodorowęglanu sodu (sody oczyszczonej) są proszki do pieczenia
  • Węglany sodu zwykle stosowane są w produkcji batonów, ciastek, biszkoptów, krakersów, zup błyskawicznych
  • Węglany sodu mają bardzo niską toksyczność i spożywane w postaci produktów spożywczych nie wywołują żadnych skutków ubocznych
  • Węglany sodu nie mają działania genotoksycznego ani rakotwórczego

Węglan sodu i wodorowęglan sodu występują w postaci bezbarwnego lub białego proszku/kryształków, pozbawionych zapachu i stosunkowo dobrze rozpuszczalnych w wodzie.

Wspomniane węglany sodu charakteryzują się stosunkowo wysoką higroskopijnością, co oznacza, że wykazują zdolność do pochłaniania wody/wilgoci z otoczenia.

Wodorowęglan sodu cechuje się lekko słonym smakiem i wywołuje on delikatny efekt chłodzący.

Węglan sodu - zastosowanie

Węglany sodu pełnią w żywności głównie funkcję regulującą kwasowość i spulchniającą.

Pod symbolem E500 znajdują się 3 związki chemiczne należące do grupy węglanów sodu:

  • Węglan sodu (E500i), nazywany sodą kalcynowaną
  • Wodorowęglan sodu (E500ii), nazywany sodą oczyszczoną
  • Połtorawęglan sodu (E500iii), nazywany sodą śnieżną

Właściwości spulchniające węglanów sodu wynikają z faktu, że uwalniają one gaz – dwutlenek węgla, co skutkuje zwiększeniem objętości ciasta. Wodorowęglan sodu (E500ii) jest istotnym składnikiem proszków do pieczenia.

Węglany sodu można znaleźć przede wszystkim w produktach takich jak: wafle, krakersy, biszkopty, batony, herbatniki, zupy błyskawiczne.

Unijne prawo zezwala aby węglany sodu dodawane były do wybranych produktów spożywczych na zasadzie quantum satis – czyli bez odgórnych ograniczeń, ale w ilości minimalnej, wymaganej do osiągnięcia zamierzonego celu. Związki te mogą być dodawane m.in. do takich produktów jak:

  • Fermentowane przetwory mleczne z dodatkami smakowymi lub środkami aromatyzującymi (lub bez)
  • Śmietanki
  • Masło ze śmietanki ukwaszonej (śmietany)
  • Sery niedojrzewające
  • Sery topione
  • Lody
  • Owoce i warzywa suszone
  • Owoce i warzywa w occie, oleju lub solance
  • Przetwory owocowe i warzywne
  • Masła orzechowe i produkty do smarowania z orzechów
  • Przetworzone produkty z ziemniaków
  • Wyroby kakaowe i czekoladowe o obniżonej wartości energetycznej lub bez dodatku cukru
  • Gumy do żucia
  • Skrobie
  • Śniadaniowe przetwory zbożowe
  • Przekąski na bazie ziemniaków, zbóż, mąki lub skrobi
  • Ciasto o luźnej konsystencji
  • Chleb i bułki
  • Pieczywo cukiernicze i wyroby ciastkarskie
  • Mięso przetworzone poddane i niepoddane obróbce cieplnej
  • Przetworzone jaja i produkty jajeczne
  • Słodziki
  • Sól
  • Octy
  • Musztarda
  • Zupy i buliony
  • Sosy
  • Przyprawy kulinarne i dodatki do potraw
  • Drożdże i produkty z drożdży
  • Soki i nektary owocowe
  • Napoje z dodatkami smakowymi lub środkami aromatyzującymi
  • Desery
  • Przetworzona żywność na bazie zbóż oraz żywność dla niemowląt i małych dzieci
  • Dietetyczne środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego dla niemowląt i specjalne preparaty dla niemowląt

Dodatkowo wodorowęglan sodu może być dodawany do mleka odwodnionego i serów z mleka ukwaszonego.

Wodorowęglan sodu wykorzystywany jest w medycynie. Stosuje się go w leczeniu kwasicy metabolicznej.

Węglan sodu - szkodliwość

Węglany sodu ulegają neutralizacji w żołądku ze względu na obecność w nim kwasu solnego. W wyniku neutralizacji powstaje chlorek sodu (NaCl, tradycyjna sól kuchenna), dwutlenek węgla i woda. Wodorowęglan sodu szybko opuszcza żołądek  i jest wchłaniany w jelicie cienkim. Związek ten jest usuwany głównie z moczem i wydalany z organizmu w ciągu ok. 3-4h od spożycia.

Węglan sodu spożywany wraz z żywnością jest bezpieczny dla zdrowia

W przypadku węglanu sodu (E500i) i wodorowęglanu sodu (E500ii) nie ustalono limitu bezpiecznego dziennego spożycia (ADI).

Węglany sodu posiadają status GRAS – związków powszechnie uznanych za bezpieczne.

Dla półtorawęglanu sodu (E500iii) dotychczas nie określono bezpiecznego dziennego spożycia (ADI).

Dawka śmiertelna (LD50) wodorowęglanu sodu wynosi aż 4,2 g/kg masy ciała. Oznacza to, że związek ten jest bardzo bezpieczny w spożyciu.

W przypadku węglanu sodu, wysokość dawki śmiertelnej LD50 stwierdzono na poziomie ok. 2,8-4,0 g/kg masy ciała. Oznacza to, że węglan sodu ma bardzo niską toksyczność.

Nie stwierdzono, aby węglany sodu wykazywały działanie genotoksyczne (uszkadzające nasze DNA).

Nie wykazano też, żeby węglan sodu miał właściwości rakotwórcze.

Węglan sodu stosowany jako lek może powodować skutki uboczne

Działanie uboczne wodorowęglanu sodu związane jest głównie z jego zastosowaniem medycznym, w dużo wyższych dawkach, niż ilość stosowana w produkcji żywności. Skutkiem niepożądanym może być wzrost masy ciała spowodowany zawartością sodu, który powoduje zatrzymanie wody w organizmie. Wystąpić mogą również większe pragnienie, skurcze żołądka oraz gazy.

W skrajnych przypadkach – po bardzo wysokim, doustnym spożyciu (niemożliwym do osiągnięcia poprzez wyłączne spożywanie produktów spożywczych zawierających ten związek) lub u osób z zaburzeniami czynności nerek mogą pojawić się również: silne bóle głowy, nudności, wymioty, utrata apetytu, osłabienie, spowolniony oddech, obrzęk kończyn dolnych, krew w moczu

Dodatkowo wystąpić może również zasadowica metaboliczna, hipernatremia (nadmiar sodu w organizmie), nadciśnienie tętnicze krwi, czy też hipokaliemia (niedobór potasu w organizmie).

Podanie wysokich ilości węglanu sodu (również niemożliwych do osiągnięcia wskutek spożycia produktów spożywczych) (E500i) może powodować uszkodzenie śluzówki przewodu pokarmowego, a także wymioty, biegunkę i zapaść krążeniową.

Przy ostrym zatruciu węglanem sodu może nastąpić perforacja żołądka i rzadziej dwunastnicy, a także może wystąpić krwawienie z przewodu pokarmowego. Dotychczas nie opublikowano w literaturze żadnych przypadków ostrego zatrucia doustnego węglanem sodu.

Węglan sodu - w ciąży

Doświadczenia przeprowadzone na zwierzętach wykazały, że węglan sodu nie powoduje uszkodzeń płodu i wad wrodzonych.

Węglan sodu nie wpływa również negatywnie na funkcje reprodukcyjne (rozrodcze).

Wobec aktualnego stanu wiedzy, nie ma żadnych przeciwwskazań do spożywania węglanu sodu w postaci produktów spożywczych przez kobiety ciężarne.

Węglan sodu – kupowanie i przechowywanie

Wodorowęglan sodu (soda oczyszczona) jest szeroko dostępny w sprzedaży. Można go znaleźć praktycznie w każdym sklepie spożywczym. Koszt jednego opakowania (80-100 g) to ok. 70-90 groszy.

Ze względu na łatwość węglanu sodu w pochłanianiu wilgoci, powinien być on przechowywany w szczelnie zamkniętych opakowaniach

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł


Kategorie: Substancje pomocnicze



Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter