Kwas fosforowy (E338)

  • autor:

    Paulina Styś-Nowak

    Dietetyk

    Ukończyła studia na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Autorka wielu artykułów popularnonaukowych na temat żywienia i szeroko pojętej dietetyki.

Kwas fosforowy (E338)

Ostatnia aktualizacja: 02 lutego 2023

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 9źródła
  • 6badań

Kwas fosforowy to nieorganiczny związek chemiczny, znany powszechnie jako odrdzewiacz lub też składnik nawozów sztucznych. Co ciekawe, jest on jednocześnie powszechnym dodatkiem do żywności (symbol E338), a szczególnie napojów gazowanych typu cola, którym nadaje cierpki, intensywny smak.

Bezpieczeństwo:

Bezpieczny

Wpływ na zdrowie:

Neutralny


W pigułce

  • Kwas fosforowy to dodatek do żywności (E338) stosowany jako regulator pH, sekwestrant i konserwant.
  • Kwas fosforowy występuje w szerokim asortymencie żywności przetworzonej, z czego najpopularniejszym jego źródłem są napoje typu cola.
  • Kwas fosforowy jako dodatek do żywności (E338) jest substancją bezpieczną i sam w sobie nie wpływa negatywnie na zdrowie.
  • Wysokie spożycie produktów zawierających kwas fosforowy, sprzyja nadmiarowi fosforu w diecie, zwiększając tym samym ryzyko zmniejszenia gęstości mineralnej kości, a także nadmiernego obciążenia nerek.
  • Kwas fosforowy jest bezpieczny dla rozwijającego się płodu, jednak kobiety w ciąży powinny ograniczać w swojej diecie produkty wysokoprzetworzone.

Co to jest kwas fosforowy?

Kwas fosforowy (kwas fosforowy V, kwas ortofosforowy V) to nieorganiczny związek chemiczny z grupy kwasów tlenowych o wzorze sumarycznym H3PO4.

Fosfor występuje w tym związku na V stopniu utlenienia i tworzy 5 wiązań chemicznych. Nie należy mylić go z innymi kwasami zawierającymi fosfor, jak choćby kwasem ortofosforowym (III) (kwasem fosfonowym lub inaczej fosforawym), czy kwasem fosforowym (I) (kwasem fosfinowym lub inaczej podfosforawym).

Kwas fosforowy występuje w organizmie człowieka jako składnik kwasów nukleinowych, enzymów, kości i zębów, a także odgrywa istotną rolę w wielu procesach metabolicznych.

Otrzymywanie kwasu fosforowego

Kwas ortofosforowy można otrzymać na dwa sposoby:

  • metoda mokra - reakcja kwasu siarkowego (VI) na fosforan wapnia, występujący naturalnie w skałach (apatycie i fosforycie),
  • proces termiczny - spalanie czystego fosforu w tlenie i uwodnienie tlenku fosforu (V).

Kwas fosforowy otrzymywany za pomocą metody mokrej używany jest głównie do produkcji nawozów sztucznych. Na skutek procesu termicznego powstaje kwas fosforowy o dużo wyższym stężeniu i czystości, dlatego też wykorzystuje się go w przemyśle chemicznym.

Kwas fosforowy- właściwości

Kwas fosforowy jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym. Nie posiada zapachu. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, tworząc bezbarwne roztwory, a jego odczyn jest silnie kwasowy (pH = 1,5). Ma zdolność pochłaniania wody z otoczenia (jest higroskopijny) .

Kwas fosoforowy jest sekwestrantem, co zonacza, że wiąże jony metali takich jak magnez, wapń, żelazo, czy miedź. W ten sposób powstają sole kwasu fosforowego, wykorzystywane w produkcji nawozów sztucznych.

Stężony kwas fosforowy jest substancją żrącą - powoduje oparzenia skóry, a także uszkodzenie przewodu pokarmowego i oczu.

Kwas fosforowy jest regulatorem kwasowości i konserwantem

Kwas fosforowy (E338) jest dodawany do żywności z kilku powodów.

Substancja ta działa bakteriobójczo i grzybobójczo, dlatego też służy do konserwowania i przedłużania trwałości produktów spożywczych. Kwas fosforowy pełni także rolę regulatora kwasowości, który kontroluje odczyn pH produktu i w efekcie wpływa na jego smak. Właściwość ta jest szczególnie pożądana w przypadku napojów gazowanych (np. coca - cola), którym kwas fosforowy nadaje cierpki, ostrzejszy smak.

zdrowe

Kwas fosforowy - szkodliwość

Kwas fosforowy jest substancją bezpieczną i nie wiąże się z występowaniem skutków ubocznych, w tym działaniem rakotwórczym i genotoksycznym .

Amerykańska Agencja ds. Leków i Żywności (FDA) wpisała kwas fosforowy na listę GRAS, czyli substancji powszechnie uznanych za bezpieczne .

ADI (bezpieczne dzienne pobranie) dla kwasu fosforowego (E338) i innych związków z grupy fosforanów wynosi 40 mg/ kg masy ciała/ dobę w przeliczeniu na fosfor .

Uwaga

uwaga!

Choć kwas fosforowy nie jest powiązany z żadnym ryzykiem zdrowotnym, to produkty go zawierające stanowią bogate źródło fosforu w diecie. A to już może stwarzać potencjalne zagrożenie dla zdrowia.  

Kwas fosforowy jest źródłem fosforu w diecie

Kwas fosforowy - podobnie jak inne dodatki do żywności zawierające fosfor - stanowi istotne źródło tego pierwiastka w diecie. Szacuje się, że ok. 30% spożytego fosforu w formie nieorganicznej pochodzi właśnie z dodatków do żywności . W przypadku osób, spożywających duże ilości produktów wysoko przetworzonych (szczególnie napojów typu cola) spożywana ilość fosforu z samych dodatków do żywności może stanowić nawet 70 - 140% dziennego zapotrzebowania na ten pierwiastek .

Fosfor jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak zbyt duże jego ilości w diecie, wynikające ze spożycia produktów wysoko przetworzonych, stwarzają ryzyko:

  • zmniejszenia gęstości mineralnej kości ,
  • nadmiernego obciążenia nerek, a także większego ryzyka chorób przewlekłych nerek
  • mniejszego przyswajania innych minerałów (wapnia, żelaza, magnezu) .

Kwas fosforowy w ciąży

Fosforany nie wykazują szkodliwego wpływu na rozwijający się płód . Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy nie istnieją przeciwwskazania do całkowitego wykluczenia z diety kobiety ciężarnej produktów z kwasem fosforowym.

Warto jednak pamiętać, że dieta kobiety ciężarnej powinna zawierać jak najmniejsze ilości produktów wysoko przetworzonych, do których należą również te z kwasem fosforowym.

Kwas fosforowy - zastosowanie

Kwas fosforowy posiada wiele zastosowań:

  • dodatek do produktów spożywczych (E338) jako regulator kwasowości, sekwestrant i konserwant,
  • w produkcji nawozów sztucznych,
  • w stomatologii, jako roztwór trawiący do czyszczenia powierzchni zębów przed umieszczeniem w nich wypełnienia dentystycznego,
  • jako środek zabezpieczający metale przed rdzą (odrdzewiacz),
  • podczas produkcji detergentów,
  • w uzdatnianiu wody,
  • jako wytrawiacz w produkcji półprzewodników,
  • jako odczynnik analityczny .

W jakich produktach znajduje się kwas fosforowy (E338)?

Kwas ortofosforowy znajduje się w wielu produktach przetworzonych. Wśród nich wymienia się przede wszystkim:

  • napoje gazowane,
  • napoje izotoniczne,
  • herbaty instant,
  • mleko UHT, zagęszczone i w proszku,
  • nabiał (sery, maślanka, kefir),
  • przetwory owocowe (dżemy, marmolady, konfitury, owoce kandyzowane),
  • lody i desery,
  • przetwory mięsne i rybne,
  • surimi,
  • zupy, sosy i buliony,
  • proszek do pieczenia.
Porada

porada

Jeśli chcesz usunąć rdzę ze śrub, gwoździ czy innych metalowych przedmiotów, użyj coca - coli. To właśnie ten napój jest najbardziej znany z zawartości kwasu fosforowego i swojego działania odrdzewiającego. Pokryty rdzą przedmiot wystarczy zalać coca - colą i zostawić na kilka - kilkanaście godzin (w zależności od wielkości przedmiotu).

Więcej podobnych treści

  • autor:

    Paulina Styś-Nowak

    Dietetyk

    Ukończyła studia na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Autorka wielu artykułów popularnonaukowych na temat żywienia i szeroko pojętej dietetyki.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł

  • https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2019.5674
  • https://journals.lww.com/cjasn/Abstract/2010/03000/Understanding_Sources_of_Dietary_Phosphorus_in_the.20.aspx
  • https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Phosphoric-Acid
  • G Wyshak i wsp.: Teenaged girls, carbonated beverage consumption, and bone fractures. Arch Pediatr Adolesc Med, 2000, 154(6), 610-3.
  • Katherine L Tucker i wsp.: Colas, but not other carbonated beverages, are associated with low bone mineral density in older women: The Framingham Osteoporosis Study. Am J Clin Nutr, 2006, 84(4), 936-42.
  • Tina M Saldana i wsp.: Carbonated beverages and chronic kidney disease. Epidemiology, 2007, 18(4), 501-6.

Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter