Kwas masłowy

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.

Ostatnia aktualizacja: 14 sierpnia 2021

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 12źródła
  • 2badań

Kwas masłowy, inaczej nazywany maślanem, to składnik diety zaliczany do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA, ang. short-chain fatty acid).

Wpływ na zdrowie:

Pozytywny

Nazwa:

Kwas masłowy

Alternatywne nazwy:

Maślan sodu

Grupa związków:

Kwasy tłuszczowe

Właściwości:

Poprawa funcjonowania i regeneracja nabłonka jelitowego, wzmacnianie bariery jelitowej, działanie przeciwzapalne, łagodzenie objawów chorób zapalnych jelit

Główne źródła:

Preparaty (najważniejsze źródło), żywność bogata w skrobię oporną, twarde sery, mleko, masło, kiszona kapusta i ogórki, sfermentowana soja

W ciąży:

NIe zaleca się stosowania preparatów z kwasem masłowym/maślanem sodu bez konsultacji z lekarzem.


W pigułce

  • Kwas masłowy (maślan sodu) to krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy, który wspomaga regenerację nabłonka jelitowego
  • Stosowanie kwasu masłowego może łagodzić dolegliwości u osób z chorobami zapalnymi jelit (np. chorobą Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, zespołem jelita drażliwego)
  • Kwas masłowy może być skuteczny w leczeniu przewlekłych biegunek (wywołanych np. infekcjami wirusowymi) i zaparć
  • Najlepszym źródłem kwasu masłowego są preparaty zwierające maślan sodu w formie mikrogranulek (odpornych na działanie górnego odcinka przewodu pokarmowego)
  • Kwas masłowy powstaje w organizmie człowieka na drodze fermentacji bakteryjnej niestrawnych węglowodanów, głównie skrobi opornej
  • Kwas masłowy występuje w niewielkich ilościach w żywności, np. w mleku, twardych serach, jogurtach, produktach kiszonych i sfermentowanej soi
  • Zaleca się stosowanie kwasu masłowego w postaci maślanu sodu, w ilości ok. 300 mg/dzień
  • Stosowanie kwasu masłowego w zalecanych dawkach nie powinno powodować żadnych skutków ubocznych
  • Kwasu masłowego (maślanu) nie powinny stosować kobiety ciężarne i karmiące piersią, bez porozumienia z lekarzem

Kwas masłowy charakteryzuje się nieprzyjemnym, zjełczałym zapachem.

Jednakże kwas masłowy np. w formie soli sodowej, czyli maślan sodu ma mniej nieprzyjemnych zapach, niż kwas masłowy.

Kwas masłowy jest najobficiej występującym krótkołańcuchowym kwasem tłuszczowym. Poza nim, w organizmie człowieka, w stosunkowo dużych ilościach można wyróżnić też:

  • Kwas octowy
  • Kwas propionowy

Właściwości

Kwas masłowy (maślan) wykazuje pewne działanie, głównie związane z jelitami: 

  • Jest źródłem energii dla kolonocytów (komórek nabłonka jelita grubego)
  • Wpływa na regenerację i przyspieszenie gojenia się nabłonka jelitowego (jest to tzw. efekt troficzny)
  • Wspomaga funkcje bariery jelitowej
  • Posiada właściwości przeciwzapalne
  • Poprawia perystaltykę jelita grubego
  • Łagodzi biegunki (zmniejsza ich intensywność i czas trwania)
  • Łagodzi objawy niektórych chorób układu pokarmowego (choroby te zostały wymienione poniżej)

Kwas masłowy - dla kogo?

Wydaje się, że szczególne korzyści ze stosowania kwasu masłowego (maślanu) moga uzyskać przede wszystkim osoby cierpiące na:

  • Choroby zapalne jelit - np. chorobę Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG)
  • Zapalenie zbiornika jelitowego
  • Uchyłkowatość jelita grubego
  • Zespół jelita drażliwego (IBS)
  • Zapalenia jelit wywołane radioterapią lub chemioterapią
  • Przewlekłe zaparcia
  • Ostre infekcje wirusowe i bakteryjne przewodu pokarmowego (w tym powodowaną przez nie biegunką)
  • Biegunkę podróżnych

Kwas masłowy może mieć również zastosowanie u osób po resekcji jelita cienkiego i/lub grubego.

Kwas masłowy - źródła

Kwas masłowy jest produkowany w naszych jelitach

Kwas masłowy powstaje w organizmie człowieka na drodze fermentacji bakteryjnej (czyli przy udziale bakterii zamieszkujących nasze jelita) węglowodanów niestrawnych .

Udział w fermentacji biorą takie bakterie jak: 

  • Clostridium spp.
  • Eubacterium spp.
  • Fusobacterium spp.
  • Butyrivibrio spp.
  • Megasphaera elsdenii
  • Mitsuokella multiacida
  • Roseburia intestinalis
  • Faecalibacterium prausnitzii
  • Eubacterium hallii 

Do produkcji kwasu masłowego w ustroju człowieka może przyczyniać się głównie spożywanie skrobi opornej i w mniejszym stopniu prawdopodobnie innych węglowodanów niestrawnych, np. inuliny, oligofruktozy, jak również związków takich jak: laktoza, poliole (np. sorbitol i mannitol).

Źródłem wspomnianej skrobi opornej są m.in.:

  • Schłodzone ziemniaki
  • Zielone banany
  • Nasiona roślin strączkowych (np. soczewica)

Powstawanie kwasu masłego może być również stymulowane przez spożywanie otrębów pszennych, ryżu brązowego, makaronu razowego, pieczywa pełnoziarnistego i owsa .

Źródła kwasu masłowego w żywności

Kwas masłowy występuje naturalnie w żywności. Jego źródłem są m.in.:

  • Masło
  • Sery twarde (np. Parmezan)
  • Mleko (szczególnie mleko kozie i owcze)
  • Jogurty naturalne
  • Śmietana
  • Kapusta kiszona
  • Ogórki kiszone
  • Sfermentowana soja

Trzeba jednak zaznaczyć, że ilości kwasu masłowego znajdujące się w tych produktach są prawdopodobnie zbyt niskie, aby wywołać korzystne działanie prozdrowotne.

Kwas masłowy jest sprzedawany w formie preparatów

Kwas masłowy może być podawany w postaci suplementów diety doustnie lub w formie wlewów doodbytniczych.

W przypadku preparatów doustnych warto wybierać te, które zawierają kwas masłowy/maślan sodu przygotowany w technologii mikrootoczkowania, w osłonce lipidowej (mikrogranulek). Pozwala to na dotarcie kwasu masłowego do właściwego miejsca w przewodzie pokarmowym (jelita cienkiego i jelita grubego). W przeciwnym razie kwas masłowy może zostać wykorzystany w górnym odcinku przewodu pokarmowego i w związku tym nie przynosi zamierzonych korzyści zdrowotnych.

Dawkowanie

Zgodnie z danymi literaturowymi, zaleca się spożywanie maślanu sodu w ilości ok. 300 mg/dzień.

W niektórych przypadkach, przy zaostrzeniu niektórych objawów chorobowych, dawka ta może być wyższa i wynosić nawet 900-1500 mg/dzień. Jednakże decyzję o przyjmowaniu wysokich dawek kwasu masłowego/maślanu sodu musi podjąć lekarz.

Zaleca się przyjmowanie maślanu sodu po posiłku. 

Stosowanie preparatów z maślanem sodu powinno trwać co najmniej 3 miesiące.

Kwas masłowy - szkodliwość

Kwas masłowy charakteryzuje się bardzo niską toksycznością i nie zaobserwowano działania niepożądanego, w tym również nie odnotowano żadnych skutków jego przedawkowania.

Wykazano, że dawka L50 dla kwasu masłowego wynosi aż 8,79 g/kg masy ciała .

Kwas masłowy - w ciąży

Decyzję o stosowaniu kwasu masłowego/maślanu sodu w trakcie ciąży i karmienia piersią powinien podjąć lekarz.

Kobiety ciężarne i karmiące piersią nie powinny sięgać po kwas masłowy na własną rekę.

Badania naukowe pokazują, że suplementacja kwasem masłowym może prowadzić do gromadzenia się lipidów w wątrobie potomstwa.

Dodatkowo zaobserwowano, że sięganie po kwas masłowy może prowadzić do wystąpienia insulinooporności u potomstwa.

  • dr Bartosz Kulczyński

    autor:

    dr Bartosz Kulczyński

    Dietetyk

    Dietetyk, doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu, współzałożyciel Fundacji Dietoterapii i Promocji Zdrowia „Kierunek-Zdrowie”.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł


Kategorie: Suplementy diety, Tłuszcze



Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter