Czarnuszka

Ostatnia aktualizacja: 15 listopada 2022

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 19źródła
  • 24badań

Czarnuszka (Nigella sativa L.) to roślina należąca do rodziny Ranunculaceae. Ma postać małych, czarnych nasion o gorzkim smaku.

Charakteryzuje się wysoką zawartością składników aktywnych, co przekłada się na wiele korzyści dla zdrowia człowieka.


W pigułce

  • Nasiona czarnuszki zawierają bogactwo składników odżywczych i aktywnych, przede wszystkim wapń, żelazo, cynk, olejki eteryczne, sterole roślinne, tokoferole oraz polifenole.
  • Najważniejszym składnikiem aktywnym czarnuszki jest tymochinon. Odpowiada on za większość właściwości prozdrowotnych czarnuszki.
  • Preparaty z czarnuszki przyczyniają się do obniżenia ciśnienia krwi, spadku poziomu glukozy oraz poprawy parametrów profilu lipidowego.
  • Czarnuszka działa przeciwzapalnie i przeciwnowotworowo.
  • Czarnuszka wspiera utratę masy ciała.
  • Składniki aktywne czarnuszki wspomagają pracę mózgu i mogą być wykorzystane w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych (m.in. choroba Alzheimera i Parkinsona).
  • Czarnuszka może wspierać leczenie astmy i depresji.
  • Czarnuszka wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze.
  • Czarnuszka spożywana w zalecanych ilościach jest produktem bezpiecznym i nie wiąże się z wystąpieniem działań niepożądanych.
  • Kobiety w ciąży powinny szczególnie uważać na przyjmowanie nadmiernych ilości czarnuszki i otrzymywanych z niej preparatów, ponieważ mogą one hamować skurcze macicy.

Nasiona czarnuszki były od wieków stosowane na całym świecie w leczeniu wielu chorób i dolegliwości, m.in. zaburzeń dróg oddechowych, bólu pleców i głowy, cukrzycy, stanów zapalnych, nadciśnienia, a także problemów z przewodem pokarmowym. Olejek z czarnuszki nakładany miejscowo łagodził objawy egzemy czy obrzęku stawów.

Czarnuszka posiada szczególnie bogatą historię zastosowania jako żywność i lekarstwo w kulturze indyjskiej i arabskiej. Roślina ta została określona przez starożytnych zielarzy jako "zioło z nieba". Z kolei wśród muzułmanów - idąc za opisem proroka Mahometa - stanowi cudowne lekarstwo na "każdą chorobę za wyjątkiem śmierci"  .

Czarnuszka - wartości odżywcze

Nasiona czarnuszki zawierają dużo białka, błonnika pokarmowego oraz składników mineralnych (szczególnie wapnia, żelaza, cynku, miedzi i magnezu) i witamin (tiaminy, kwasu foliowego) . Zawartość poszczególnych składników odżywczych może różni się w zależności od stopnia dojrzałości zebranej rośliny, warunków uprawy oraz sposobu zbioru .

Wśród 26 - 34% zawartości tłuszczu dominują kwas linolowy (64,6%), kwas palmitynowy (20,4%) oraz kwas oleinowy (20%). Olej z nasion czarnuszki składa się z 0,4 - 2,5% olejku eterycznego, zasobnego w ok. 40 różnych związków bioaktywnych .

Czarnuszka zawiera wiele różnych związków bioaktywnych

  • tymochinon (TQ), który jest głównym składnikiem olejku eterycznego czarnuszki i prawdopodobnie odpowiada za większość jej właściwości terapeutycznych,
  • sterole roślinne (β-sitosterol, kampesterol, stigmasterol i 5-awenasterol), wykazujące korzystny wpływ na profil lipidowy,
  • tokoferole, wspierające organizm w walce z wolnymi rodnikami i stresem oksydacyjnym,
  • alkaloidy, które wpływają na metabolizm lipidów w organizmie,
  • polifenole i związki fenolowe (m.in. kwas kawowy, kwas chlorogenowy, kwas p-kumarowy, rutyna, mirycetyna, fisetyna, kaempferol, kwercetyna), zapobiegające uszkodzeniom oksydacyjnym komórek oraz chroniące przed chorobami przewlekłymi (np. chorobami serca i nowotworami),
  • saponiny, wykazujące potencjał przeciwnowotworowy .

Czarnuszka - właściwości

1. Nasiona czarnuszki obniżają ciśnienie krwi

Metaanaliza z 2016 roku, uwzględniająca 11 randomizowanych badań klinicznych, sugeruje, że krótkotrwała suplementacja preparatów z czarnuszki może obniżać ciśnienie rozkurczowe i skurczowe krwi . Do podobnych wniosków doszli autorzy przeglądu badań z 2021 roku. Ustalono, że czarnuszka posiada potencjalne działanie przeciwnadciśnieniowe .

2. Czarnuszka zmniejsza poziom glukozy

Przegląd badań z 2022 roku wykazał, że suplementacja czarnuszką może skutecznie poprawić profil kardiometaboliczny u osób ze stanem przedcukrzycowym i cukrzycą typu 2. Odnotowano, że podaż preparatów z czarnuszki wpływa na obniżenie poziomu glukozy na czczo, a także hemoglobiny glikowanej (HBA1c) - wskaźnika informującego o długoterminowym leczeniu cukrzycy .

Do identycznych wniosków doszli autorzy przeglądu z 2020 roku, który uwzględniał 50 badań oceniających efekty stosowania suplementów z czarnuszki na parametry kontroli glikemii, profil lipidowy i biomarkery stanu zapalnego . Inna metaanaliza także potwierdza znaczącą poprawę w zakresie parametrów laboratoryjnych glikemii oraz kontroli cukrzycy na skutek zastosowania suplementów z czarnuszki .

Podsumowanie

Suplementacja czarnuszką prowadzi do obniżenia poziomu glukozy we krwi i wspiera terapię cukrzycy w długoterminowym zakresie.

3. Czarnuszka wpływa korzystnie na profil lipidowy

Przytoczona wcześniej metaanaliza, oceniająca efekty zażycia czarnuszki u osób ze stanem przedcukrzycowym lub cukrzycą typu 2, wykazała, że stosowanie suplementów z czarnuszki wiąże się z obniżeniem poziomu cholesterolu całkowitego oraz poziomu cholesterolu LDL (tzw. "zły" cholesterol). Zastosowanie czarnuszki u osób, które miały niski wyjściowy poziom cholesterolu HDL ("dobry" cholesterol) prowadziło do wzrostu tego parametru .

Na podstawie przeglądu badań, obejmującego 17 wysokiej jakości badań klinicznych, stwierdzono istotny związek pomiędzy suplementacją czarnuszką a obniżeniem stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL oraz poziomu triglicerydów we krwi. Ponadto zauważono, że wzrost stężenia cholesterolu HDL był obecny tylko w przypadku suplementów w proszku, a nie w oleju .

Podsumowanie

Czarnuszka wywiera korzystny wpływ na parametry profilu lipidowego, a tym samym na układ krążenia.

4. Czarnuszka zmniejsza stany zapalne

W badaniu klinicznym z udziałem 43 kobiet cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), odnotowano wyraźny spadek markerów stanu zapalnego na skutek przyjmowania 1 g oleju z czarnuszki przez okres 2 miesięcy. Jednocześnie osoby te zgłaszały zmniejszenie obrzęku stawów w porównaniu do grupy, przyjmującej placebo . Również 8 - tygodniowa suplementacja 500 mg oleju z czarnuszki prowadziła do złagodzenia stanu zapalnego i zmniejszenia stresu oksydacyjnego u pacjentów z RZS .

Do zmniejszenia stanu zapalnego na skutek suplementacji olejem z czarnuszki doszło u chorych na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP). Jednocześnie zaobserwowano poprawę funkcji płuc w porównaniu do grupy kontrolnej, przyjmującej wyłącznie standardowe leki .

Właściwości te potwierdza także przegląd badań z 2021 roku, zgodnie z którym ustalono, że spożycie nasion i oleju z czarnuszki koreluje ze zmniejszeniem reakcji zapalnej i markerów stresu oksydacyjnego w organizmie . Naukowcy uważają, że kluczowe znaczenie w tym przypadku ma tymochinon .

Podsumowanie

Czarnuszka zawiera liczne związki bioaktywne, wpływające na obniżenie stanu zapalnego w organizmie i zmniejszenie ryzyka wielu chorób przewlekłych.

5. Czarnuszka wspomaga utratę masy ciała

Biorąc pod uwagę wyniki badania z udziałem osób z nadwagą lub otyłością, można stwierdzić, że stosowanie preparatów z czarnuszki może sprzyjać utracie masy ciała. Suplementacja 2000 mg oleju z nasion czarnuszki korelowała z poprawą parametrów antropometrycznych oraz znaczącym zmniejszeniem apetytu .

Efekt ten potwierdzają także wyniki przeglądu badań z 2022 roku. Stwierdzono, że długotrwała podaż czarnuszki może prowadzić do obniżenia masy ciała i innych wskaźników antropometrycznych. Ustalono, że w tym przypadku wyższą skuteczność posiadają suplementy bazujące na oleju z czarnuszki w porównaniu do preparatów z proszkiem. Korzyści te mogą wynikać z wyższej zawartości kwasów tłuszczowych i tymochinonu .

6. Czarnuszka wspiera pracę mózgu

Przeprowadzone do tej pory badania wskazują na neuroprotekcyjne właściwości czarnuszki. W warunkach eksperymentalnych ustalono, że tymochinon (TQ) może chronić komórki nerwowe mózgu przed uszkodzeniami chemicznymi. W badaniach na zwierzętach wykazano, że czarnuszka i TQ posiadają obiecujący potencjał w terapii szeregu schorzeń neurologicznych, w tym choroby Alzheimera, choroby Parkinsona, lęku, depresji, czy schizofrenii .

W badaniu z udziałem ludzi zaobserwowano, że 9 - tygodniowa podaż 500 mg ekstraktu z czarnuszki daje korzystny efekt w postaci poprawy pamięci, uwagi oraz funkcji poznawczych w stosunku do osób przyjmujących placebo .

7. Czarnuszka może wspierać terapię depresji

Zgodnie z wynikami badania, obejmującego 52 mężczyzn z leczonymi ciężkimi zaburzeniami depresyjnymi, dodatkowa suplementacja czarnuszki może wspomóc terapię tej choroby. Podaż 1000 mg ekstraktu olejowego z nasion czarnuszki spowodwała wyraźne obniżenie wskaźnika depresji w porównaniu do grupy z placebo .

8. Czarnuszka posiada działanie przeciwnowotworowe

Biorąc pod uwagę badania na zwierzętach i modelach komórkowych, uznaje się, że składniki aktywne czarnuszki zapobiegają nowotworom oraz hamują ich rozwój. Na szczególną uwagę w tym zakresie zasługuje tymochinon, którego potencjał przeciwnowotworowy wykazano m.in. dla raka piersi, pęcherza moczowego, trzustki, jelita grubego, prostaty i płuc .

W celu potwierdzenia skuteczności czarnuszki w leczeniu i profilaktyce chorób nowotworowych konieczne jest przeprowadzenie większej ilości badań, w tym tych z udziałem ludzi.

9. Czarnuszka wspomaga leczenie astmy

Mały przegląd badań z 2020 roku wykazał, że suplementacja czarnuszki może redukować objawy astmy oraz wykazywać działanie przeciwzapalne u chorych .

10. Czarnuszka walczy z drobnoustrojami

Zaobserwowano, że zarówno ekstrakty z czarnuszki jak i sam TQ skutecznie walczą z większością grzybów chorobotwórczych, bakteriami (m.in. prątkami gruźlicy), oraz niektórymi wirusami (np. wirusem zapalenia wątroby typu C, grypą, HIV, wirusem Zika, )   .

Co ciekawe, niektóre badania z udziałem ludzi wskazują na korzystny wpływ tymochinonu z czarnuszki na leczenie SARS-CoV-2. Podaż preparatu z TQ przyczyniła się do szybszego zmniejszenia natężenia objawów choroby . Niemniej jednak temat ten wymaga dalszych badań, ponieważ niektóre prace nie potwierdzają takiego efektu .

Podsumowanie

Wiele prac badawczych wskazuje na przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze działanie czarnuszki.

Czarnuszka - przeciwwskazania

Czarnuszka spożywana w umiarkowanych ilościach jest produktem bezpiecznym .

Na podstawie badań na zwierzętach ustalono, że dawki 2 - 3 g tymochinonu na kg masy ciała prowadzą do wystąpienia niewydolności wielonarządowej i trudności w oddychaniu. Podane ilości dotyczą samego tymochinonu, a przede wszystkim są one trudne do spożycia przez człowieka

Jako, że odnotowano przypadki kontaktowego zapalenia skóry po miejscowym zastosowaniu oleju z czarnuszki, zaleca się wcześniejsze nałożenie niewielkiej jego ilości w celu wykluczenia ewentualnej reakcji alergicznej .

Na nadmierne ilości preparatów z czarnuszki powinny uważać kobiety w ciąży, ponieważ w badaniach na zwierzętach wykazano, że olejek eteryczny z nasion czarnuszki hamuje skurcze macicy .

Jak jeść czarnuszkę?

Nasiona czarnuszki mogą stanowić cenne urozmaicenie codziennej diety. Z uwagi na lekko pikantny smak, sprawdzą się przede wszystkim jako:

  • posypka do kanapek i sałatek,
  • składnik past kanapkowych czy marynat do mięs,
  • zamiennik pieprzu (w postaci zmielonej).

Na rynku dostępny jest także olej z czarnuszki, który można spożywać na zimno w ilości 1 - 2 łyżeczek na dzień.

Więcej podobnych treści

  • autor:

    Paulina Styś-Nowak


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł

  • https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/1955420/nutrients
  • Md Asaduzzaman Khan i wsp.: Anticancer activities of Nigella sativa (black cumin). Afr J Tradit Complement Altern Med, 2011;8(5, 8(5 Suppl), 226-32.
  • Aftab Ahmad i wsp.: A review on therapeutic potential of Nigella sativa: A miracle herb. Asian Pac J Trop Biomed, 2013, 3(5), 337-52.
  • Eman Mahmoud Fathy Barakat i wsp.: Effects of Nigella sativa on outcome of hepatitis C in Egypt. World J Gastroenterol, 2013, 19(16), 2529-36.
  • Muhammad Shahdaat Bin Sayeed i wsp.: The effect of Nigella sativa Linn. seed on memory, attention and cognition in healthy human volunteers. J Ethnopharmacol, 2013, 148(3), 780-6.
  • Fatemeh Forouzanfar i wsp.: Black cumin (Nigella sativa) and its constituent (thymoquinone): a review on antimicrobial effects. Iran J Basic Med Sci, 2014, 17(12), 929-38.

Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter