Czystek

  • autor:

    Paulina Styś-Nowak

    Dietetyk

    Ukończyła studia na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Autorka wielu artykułów popularnonaukowych na temat żywienia i szeroko pojętej dietetyki.

Czystek

Ostatnia aktualizacja: 10 maja 2023

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 4źródła
  • 17badań

Czystek (Cistus L.) to wiecznie zielony krzew z rodziny czystkowatych (Cistaceae). Uprawiany jest jako roślina ozdobna, zaś suszone liście niektórych gatunków czystka wykorzystywane są w ziołolecznictwie i kosmetyce. Preparaty z czystkiem polecane są powszechnie na wzmocnienie układu odpornościowego, odchudzanie i zapobieganie wielu chorobom przewlekłym, jednak część z tych właściwości nie została potwierdzona badaniami klinicznymi.


W pigułce

  • Czystek jest bogaty w polifenole o wysokiej aktywności antyoksydacyjnej.
  • Czystek może zwiększać odporność i skracać czas trwania infekcji układu oddechowego.
  • Czystek hamuje rozwój niektórych wirusów i bakterii, w tym bakterii wywołujących próchnicę i boreliozę.
  • Czystek wykazuje ochronne działanie na serce.
  • Kosmetyki z czystkiem mogą chronić skórę przed działaniem promieni UV i hamować procesy jej starzenia się.
  • Czystek może działać przeciwwrzodowo, choć potrzeba większej ilości badań, aby to potwierdzić.
  • Nie wykazano wpływu czystka na przyspieszenie odchudzania.
  • Spożycie czystka, zarówno w formie herbaty jak i suplementów diety, jest bezpieczne i nie powoduje poważnych skutków ubocznych.

Czystek występuje naturalnie w rejonach basenu Morza Śródziemnego. Roślina ta często porasta skaliste tereny, stąd jego angielska nazwa "Rock Rose".

Napary z czystka od dawna były stosowane w medycynie ludowej do leczenia rozmaitych schorzeń i dolegliwości, m.in. stanów zapalnych dróg oddechowych, chorób układu krążenia, cukrzycy, wrzodów żołądka, biegunki, gorączki i chorób skóry  .

Wyróżnia się ponad 30 gatunków czystka, przy czym w ziołolecznictwie najczęściej wykorzystywany jest Cistus incantus. Można dostać go w sklepach zielarskich i aptekach w formie herbaty o lekko gorzkim, ziołowym smaku. Czystek używany jest także do produkcji suplementów diety i kosmetyków.

Czystek - wartości odżywcze

Czystek jest bogatym źródłem polifenoli o silnym działaniu przeciwutleniającym. Związki aktywne obecne w czystku zmniejszają stres oksydacyjny poprzez hamowanie tworzenia reaktywnych form tlenu (wolnych rodników), które biorą udział w patogenezie wielu chorób przewlekłych (m.in. chorób układu krążenia, cukrzycy typu 2, nowotworów).

Wśród polifenoli czystka dominują elagotaniny (2,5 - 19%) i flawonoidy. Czystek zawiera także olejek eteryczny i brązową żywicę, bogatą w diterpeny typu labdan .

Uwaga

uwaga!

Preparaty z Cistus incanus są rekomendowane przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) jako naturalny produkt dostarczający związków o działaniu antyoksydacyjnym .

Czystek - właściwości

Czystek może zwiększać odporność

Suplementacja czystkiem jest szczególnie zalecana w celu poprawy odporności i zwiększenia zasobów organizmu do walki z infekcjami. Choć badania w tym zakresie nie są zbyt liczne, te które zostały przeprowadzone dają obiecujące wyniki.

Randomizowane badanie kliniczne z placebo wykazało, że zażywanie preparatu z ekstraktem z czystka przekłada się na istotne zmniejszenie objawów u pacjentów z infekcją górnych dróg oddechowych. Suplementacja czystkiem skutkowała także obniżeniem poziomu białka C-reaktywnego (CRP) - podstawowego markera stanu zapalnego .

W innym badaniu porównano wpływ suplementacji czystkiem (pastylki do ssania) i zieloną herbatą na objawy u 300 pacjentów z infekcją górnych dróg oddechowych. W grupie przyjmującej czystek odnotowano znaczące zmniejszenie objawów w oparciu o wcześniej zdefiniowaną skalę subiektywnej oceny objawów. Zielona herbata dawała zdecydowanie mniejszy efekt terapeutyczny .

Podsumowanie

Czystek może zwiększać odporność organizmu i skracać czas trwania infekcji układu oddechowego. Jednak potrzeba większej ilości badań z udziałem ludzi, aby ostatecznie potwierdzić te korzyści.

Czystek może działać ochronnie na układ krążenia

Stosowanie naparu z ziela czystka może zmniejszać ryzyko chorób serca, głównie za sprawą wysokiego stężenia polifenoli i ich korzystnego wpływu na czynniki sercowo - naczyniowe.

W badaniu z udziałem 24 osób wykazano, że 12 tygodniowe picie herbaty z czystka spowodowało obniżenie poziomu triglicerydów i wzrost poziomu cholesterolu HDL (tzw. "dobry" cholesterol). Odnotowano także obniżenie parametrów świadczących o stresie oksydacyjnym .

Choć w badaniach in vivo i z udziałem zwierząt wykazano potencjał ekstraktu z czystka do obniżania poziomu glukozy we krwi, to do tej pory nie przeprowadzono takich badań z  udziałem ludzi .

Podsumowanie

Polifenole obecne w czystku wykazują pozytywny wpływ na zmniejszenie ryzyka chorób sercowo - naczyniowych. Większa ilość badań z udziałem ludzi jest niezbędna do ustalenia kardioprotekcyjnych właściwości czystka.

Czystek wykazuje ochronne działanie na skórę

Czystek - jako produkt o silnych właściwościach antyoksydacyjnych - ma zastosowanie w produkcji kosmetyków chroniących skórę przed promieniowaniem UV i przebarwieniami.

Badania nad ekstraktami z Cistus incanus i Cistus ladanifer potwierdziły ich pozytywne działanie na ochronę skóry przed promieniami słonecznymi  (SPF 3,42-3,77 przy 100 µg/ml). Wykazano także, że oba ekstrakty działały cytotoksycznie na ludzkie komórki czerniaka (raka skóry) .

Na podstawie wyników innego badania ustalono, że ekstrakt z Cistus incanus posiada silny potencjał przeciwzapalny i przeciwstarzeniowy dla skóry .

Z kolei analizy polifenoli z ekstraktów Cistus laurifolius i Cistus salviifolius wskazały na działanie przeciwbakteryjne wobec Staphylococcus aureus, S. epidermidis i Propionibacterium acnes, czyli główne bakterie wywołujące trądzik .

Podsumowanie

Czystek może wykazywać korzyści w pielęgnacji skóry, aczkolwiek brakuje badań klinicznych z udziałem ludzi, które mogłyby w pełni potwierdzić takie działanie.

Czystek działa przeciwdrobnoustrojowo

Czystek posiada hamujące działanie wobec niektórych wirusów (m.in. grypy, HIV, Ebola) i bakterii (m.in. S. aureus, S. epidermidis i B. subtilis)

W badaniu in vitro wykazano także, że ekstrakty z czystka wykazują aktywność przeciwbakteryjną wobec Streptococcus mutans - jednemu z kluczowych gatunków bakterii próchnicotwórczych .

Olejek eteryczny z liści Cistus creticus hamuje wzrost bakterii Borrelia burgdorferi odpowiedzialnej za boreliozę .

Czystek a wrzody żołądka

Czystek był powszechnie stosowany medycynie ludowej jako środek wspomagający leczenie wrzodów żołądka. Niestety literatura naukowa w tym zakresie jest mocno ograniczona.

Potencjalne przeciwwrzodowe działanie ekstraktu z czystka wykazano jedynie w starszych badaniach z udziałem zwierząt oraz na zwierzęcym modelu wrzodów . Ekstrakt z Cistus laurifolius posiada znaczącą aktywność wobec Helicobacter pylori - bakterii powiązanej z rozwojem wrzodów żołądka

Potrzeba większej ilości badań, aby móc stwierdzić skuteczności czystka w łagodzeniu objawów choroby wrzodowej u ludzi.

Czystek odchudzanie

Suplementy z czystkiem są szeroko polecane na przyspieszenie odchudzania. Nie mniej jednak nie ma żadnych danych naukowych, aby potwierdzić takie działanie czystka.

zdrowe

Czystek - przeciwwskazania

Czystek jest bezpieczną rośliną, której stosowanie nie wiąże się z poważnymi skutkami ubocznymi.

Czystek u niektórych osób może powodować kontaktowe reakcje alergiczne .

Nieznany jest wpływ stosowania czystka podczas ciąży i karmienia piersią, dlatego też odradza się picia naparu z czystka oraz jego suplementacji w tym czasie.

Herbata z czystka

Aby przygotować napar z czystka wystarczy zalać szklanką wrzącej wody 1 łyżeczkę suszu lub saszetkę z zielem czystka. Po 10 minutach parzenia herbata z czystka jest gotowa do picia. W przypadku użycia suszu, można odcedzić go przez sitko. Do naparu warto dodać plasterek cytryny, odrobinę imbiru lub miodu.

Herbatę z czystka można stosować regularnie, przez dłuższy okres czasu. Najlepiej pić ją między posiłkami, aby nie wpływała na wchłanianie żelaza z pożywienia.

Więcej podobnych treści

  • autor:

    Paulina Styś-Nowak

    Dietetyk

    Ukończyła studia na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Autorka wielu artykułów popularnonaukowych na temat żywienia i szeroko pojętej dietetyki.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł

  • https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2903/j.efsa.2010.1489
  • J J García-González i wsp.: Cistus ladanifer contact dermatitis. Contact Dermatitis, 2001, 45(4), 238.
  • Osman Ustün i wsp.: Flavonoids with anti-Helicobacter pylori activity from Cistus laurifolius leaves. J Ethnopharmacol, 2006, 108(3), 457-61.
  • Ulrich Kalus i wsp.: Effect of CYSTUS052 and green tea on subjective symptoms in patients with infection of the upper respiratory tract. Phytother Res, 2010, 24(1), 96-100.
  • A Hutschenreuther i wsp.: Growth inhibiting activity of volatile oil from Cistus creticus L. against Borrelia burgdorferi s.s. in vitro. Pharmazie, 2010, 65(4), 290-5.
  • Nilüfer Orhan i wsp.: In vivo and in vitro antidiabetic effect of Cistus laurifolius L. and detection of major phenolic compounds by UPLC-TOF-MS analysis. J Ethnopharmacol, 2013, 146(3), 859-65.

Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter