Kwas linolowy

  • autor:

    Paulina Styś-Nowak

    Dietetyk

    Ukończyła studia na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Autorka wielu artykułów popularnonaukowych na temat żywienia i szeroko pojętej dietetyki.

Kwas linolowy

Ostatnia aktualizacja: 24 kwietnia 2023

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 11źródła
  • 22badań

Kwas linolowy (LA) to wielonienasycony kwas tłuszczowy z rodziny omega-6. Należy do tzw. niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Oznacza to, że nie jest wytwarzany przez organizm i musi być dostarczany razem z dietą. Wokół tematu kwasu linolowego narosło wiele kontrowersji, jednak aktualne dane naukowe wskazują, że są one nieuzasadnione.


W pigułce

  • Kwas linolowy należy do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-6.
  • Kwas linolowy musi być dostarczany razem z dietą, ponieważ organizm nie jest w stanie samodzielnie go wytworzyć.
  • Kwas linolowy często spożywany jest w nadmiarze, ponieważ występuje we wszystkich olejach roślinnych, które stanowią istotny element diety.
  • Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy, kwas linolowy nie przyczynia się do rozwoju stanów zapalnych w organizmie i nie zwiększa tym samym ryzyka wielu chorób przewlekłych.
  • Kwas linolowy zmniejsza ryzyko chorób układu krążenia, głównie za sprawą pozytywnego wpływu na spadek poziomu cholesterolu całkowitego i frakcji LDL.
  • Kwas linolowy zapobiega rozwojowi cukrzycy typu 2.
  • Kwas linolowy zwiększa nawilżenie skóry i zmniejsza nasilenie objawów związanych z atopowym zapaleniem skóry.
  • Zalecane dzienne spożycie kwasu linolowego wynosi 2,5 - 5% energii całkowitej diety.
  • Sprzężony kwas linolowy jest izomerem trans kwasu linolenowego - wbrew obiegowej opinii, jak dotąd nie potwierdzono jego spektakularnego wpływu na przyspieszenie odchudzania czy poprawę stanu zdrowia.

Kwas linolowy należy do tłuszczów z rodziny omega-6 i stanowi dominującą część wszystkich wielonienasyconych kwasów tłuszczowych spożywanych w żywności.

Pełni on szereg istotnych funkcji w organizmie, m.in.:

  • jest wykorzystywany jako źródło energii,
  • wchodzi w skład błon komórkowych i wpływa na ich właściwości, takie jak płynność, elastyczność i przepuszczalność,
  • jest prekursorem do produkcji innych związków, biorących udział w ważnych procesach fizjologicznych, m.in. regulacji ciśnienia krwi, procesie krzepnięcia krwi, funkcjach odpornościowych, czy reprodukcyjnych.

Wokół zawartości kwasów tłuszczowych z rodziny omega-6 w diecie człowieka narosło sporo kontrowersji. Pod głównym ostrzałem krytyki znajduje się właśnie kwas linolowy, jako ten najobficiej występujący w żywności i często spożywany w nadmiarze.

Czy kwas linolowy zwiększa stan zapalny?

Kwas linolowy spożywany w żywności może być włączony do błon komórkowych komórek ciała, lub ulec dalszemu metabolizmowi w celu wytworzenia dłuższych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. W pierwszej kolejności ulega przemianie do kwasu gamma-linolenowego (GLA), a następnie jest przekształcany do kwasu arachidonowego (AA). Z kwasu arachidonowego powstają różnorodne związki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Niektóre z nich (np. eikozanoidy) cechują się działaniem prozapalnym.

To właśnie na tej podstawie powstała teoria mówiąca, że nadmierne spożycie kwasu linolowego wiąże się ze zwiększeniem nasilenia stanów zapalnych w organizmie, stanowiących podłoże do rozwoju wielu chorób przewlekłych (m.in. cukrzycy typu 2, chorób układu krążenia, czy chorób zwyrodnieniowych). Teza ta wydaje się tym bardziej uzasadniona, ponieważ zarówno omega-3 jak i omega-6, wykorzystują te same szalki biochemiczne i konkurują o enzymy (elongazy i desaturazy) niezbędne do ich dalszych przemian. W związku z tym nadmiar kwasów tłuszczowych omega-6 mógłby skutkować osłabieniem działania prozdrowotnych omega-3.

Wiedza na temat bezpośredniego wpływu spożycia kwasów omega 6 na ryzyko chorób sercowo - naczyniowych przez długi czas była ograniczona i opierała się na biochemicznej teorii. Główną uwagę naukowców przyciągały kwasy tłuszczowe z rodziny omega 3 (alfa-linolenowy (ALA), eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA)), jako związki możliwe do suplementacji w postaci preparatów farmaceutycznych. Przeprowadzenie szczegółowych badań na kwasach omega-6 jest trudne, ponieważ występują one powszechnie w diecie i nie można ich podawać w formie suplementów.

Coraz więcej dowodów naukowych, w tym licznych badań epidemiologicznych, podkreśla prozdrowotny wpływ omega 6 na układ krążenia, zaś teza związana z prozapalnym działaniem nadmiaru kwasów omega-6, a także ich rywalizacją z kwasami omega-3, wydaje się być zbyt mocno uproszczona. Najbardziej aktualny przegląd badań (opublikowany w lutym 2023 roku) obala pogląd, że kwasy tłuszczowe omega 6, w tym LA, prowadzą do rozwoju ogólnoustrojowego stanu zapalnego w organizmie . Prawdopodobnie jest wręcz przeciwnie - większe ilości kwasu linolenowego korelują z niższymi stężeniami markerów świadczących o stanie zapalnym .

Podsumowanie

Dostępne aktualne dane naukowe sugerują, że kwas linolowy nie tylko nie zwiększa stanu zapalnego w organizmie, lecz spożywany w odpowiednich ilościach może go nawet obniżać.

Kwas linolowy - właściwości

Kwas linolowy zmniejsza ryzyko chorób sercowo - naczyniowych

Liczne metaanalizy i badania epidemiologiczne potwierdzają ochronny wływ kwasu linolowego na ryzyko chorób układu sercowo - naczyniowego, głównie za sprawą pozytywnego wpływu na poziom cholesterolu .

Wraz z podwojeniem spożycia kwasu linolowego (z 3% energii do 6 - 7%) w Stanach Zjednoczonych w latach 50-tych, w ciągu kilku kolejnych dziesięcioleci nastąpił spadek zachorowań na niedokrwienną chorobę serca o 50% . Naukowcy wykazali, że 5% przyrost energii w diecie z LA wiąże się obniżeniem ryzyka choroby niedokrwiennej serca o 9%, a także obniżeniem ryzyka zgonu z tego powodu o 13% . Kwas linolowy wykazuje także ochronne działanie wobec ryzyka niedokrwiennego udaru mózgu .

Systematyczny przegląd randomizowanych, kontrolowanych badań klinicznych wykazał, że zastąpienie w diecie 1% energii pochodzącej z nasyconych kwasów tłuszczowych przez kwasy omega-6 (w tym głównie kwas linolowy) wiąże się z redukcją poziomu cholesterolu LDL o 2,1 mg/dl, triglicerydów o 0,9 mg/dl oraz cholesterolu HDL o 0,2 mg/dl .

Na podstawie wyników obszernego przegląd badań z 2018 roku stwierdzono, że wzrost spożycia kwasów omega-6 istotnie przyczynia się do zmniejszenia poziomu cholesterolu całkowitego (ale nie poszczególnych frakcji profilu lipidowego) i zmniejsza ryzyko zawału mięśnia sercowego .

Podsumowanie

Zarówno wzrost spożycia kwasu linolenowego, jak i jego większe stężenie we krwi, są związane z mniejszym ryzykiem chorób sercowo - naczyniowych.

Kwas linolowy zapobiega cukrzycy typu 2

Kardioprotekcyjne właściwości kwasu linolowego związane są także z jego pozytywnym wpływem na gospodarkę węglowodanową organizmu.

Na podstawie dużej metaanalizy, obejmującej łącznie blisko 300 tysięcy osób, ustalono, że zarówno wysokie spożycie LA w diecie, jak i jego podwyższone stężenie we krwi jest powiązane z niższym ryzykiem cukrzycy typu 2. Każdy 5% wzrost energii ze spożycia LA koreluje z obniżeniem ryzyka cukrzycy aż o 10% .

Kwas linolowy zapewnia prawidłowy rozwój płodu i dzieci

Kwas linolowy wywiera znaczący wpływ na zdrowie człowieka przez cały okres życia. Niemowlęta otrzymują LA wraz z mlekiem matki, w którym to stanowi on 10% wszystkich kwasów tłuszczowych. LA pełni rolę prekursora kwasu arachidonowego (AA) w mózgu płodu i niemowlęcia, a ten odpowiada za prawidłowy rozwój komórek nerwowych i wzrost dziecka

Kwas linolowy wpływa korzystnie na skórę

Kwas linolowy występuje obficie w komórkach naskórka, gdzie stanowi kluczowy element ochronnej bariery naskórkowej. Tłuszcz ten jest powszechnie wykorzystywany w produkcji kosmetyków do skóry wysuszonej i skłonnej do zmian atopowych.

Korzystny wpływ kwasu linolowego na skórę wykazano w badaniu z udziałem osób cierpiących na AZS (atopowe zapalenie skóry). Czterotygodniowa kuracja preparatem z LA spowodowała znaczące zmniejszenie zmian na skórze oraz wzrost poziomu jej nawilżenia .

Kwas linolowy a choroby nowotworowe

Choć starsze źródła zgłaszały obawy co do negatywnego wpływu wysokiego spożycia LA na ryzyko raka, działanie to nie zostało do tej pory potwierdzone .

Na podstawie metaanalizy opublikowanej w 2016 roku wykazano, że na każde spożyte 10 g kwasu linolenowego ryzyko raka piersi zmniejsza się o 1% .

zdrowe

Kwas linolowy - zapotrzebowanie

Kwas linolowy należy do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT), czyli takich, które nie są syntetyzowane w organizmie i muszą być dostarczane wraz z dietą.

Optymalna, zalecana ilość tłuszczu w diecie przedstawia się następująco:

  • 30 - 35% energii diety z tłuszczów ogółem,
  • >10% energii z diety z tłuszczów nasyconych,
  • 6 - 11% energii z diety z tłuszczów wielonienasyconych omega-3 i omega-6, z czego
    • 2,5 - 9% energii z kwasów tłuszczowych omega-6 (głównie z kwasu linolowego),
    • 0,5 - 2% energii z kwasów tłuszczowych omega-3 .

Zalecane dzienne spożycie kwasu linolowego, w zależności od wytycznych, waha się w przedziale 2,5 - 5% całkowitej energii diety . W przypadku diety na poziomie 2000 kcal będzie to 5 - 11 g na dobę. Wyższa ilość (8 - 10%) skutkowałaby prawdopodobnie lepszą kontrolą poziomu cholesterolu LDL .

Uwaga

uwaga!

W niektórych źródłach można znaleźć informacje o optymalnym stosunku kwasów tłuszczowych omega-6 do omega-3, wynoszącym mniej niż 5:1. Jednak oficjalne wytyczne żywieniowe - z uwagi na brak wystarczających danych klinicznych - nie podają takich zaleceń do zastosowania w praktyce. Najważniejsze jest spożycie kwasów tłuszczowych omega-6 i omega-3 na odpowiednim poziomie .

Najniższe spożycie kwasu linolowego, zapobiegające jego niedoborom, wynosi ok. 2 g na dzień . Poziom ten jest bez problemu pokrywany zwyczajowym sposobem żywienia - średnia zawartość LA w diecie zachodniej wynosi 13,5g (ok. 6% energii) . Jak dotąd nie ustalono górnego, bezpiecznego limitu spożycia dla LA z uwagi na brak danych traktujących o jego potencjalnej toksyczności .

Kwas linolowy - gdzie występuje

Kwas linolowy występuje w największych stężeniach w:

  • olejach roślinnych,
  • orzechach,
  • nasionach.

Mniejsze ilości kwasu linolowego znajdują się także w:

  • zbożach,
  • roślinach strączkowych,
  • mięsie,
  • jajach,
  • produktach mlecznych .

Sprzężony kwas linolowy (CLA)

Sprzężony kwas linolowy odnosi się do grupy izomerów trans kwasu linolowego, które to powstają naturalnie w przewodzie pokarmowym przeżuwaczy. Do dobrych źródeł CLA zalicza się mleko i jego przetwory oraz wołowinę, cielęcinę, jagnięcinę i baraninę.

Choć CLA przypisuje się szereg korzyści zdrowotnych, wiele z nich nie zostało potwierdzonych w badaniach klinicznych. Na podstawie najnowyszych metaanaliz wykazano, że supelemntacja CLA:

  • nie wpływa na zmiany ciśnienia krwi ,
  • nie wpływa na poziom glukozy we krwi ,
  • nie wpływa znacząco na poziom triglicerydów, cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, ale zmniejsza stężenie cholesterolu HDL (tzw. "dobry" cholesterol), co jest niekorzystnym efektem ,
  • może nieznacznie przyczynić się do zmniejszenia masy ciała, jednak wynik ten nie był istotny klinicznie ,
  • w połączeniu z ćwiczeniami skutkuje zmniejszeniem ilości tkanki tłuszczowej i insulinooporności, ale nie przyczynia się do lepszej redukcji masy ciała ,
  • może obniżać poziom leptyny (hormonu sytości) we krwi osób z nadwagą i otyłością ,
  • nieznacznie zwiększa poziom CRP oraz obniża poziom IL-6 i TNF-α co może wskazywać na działanie zarówno pro- jak i przeciwzapalne ,
  • może wpływać korzystnie na zmniejszenie niektórych markerów stresu oksydacyjnego .

Więcej podobnych treści

  • autor:

    Paulina Styś-Nowak

    Dietetyk

    Ukończyła studia na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Autorka wielu artykułów popularnonaukowych na temat żywienia i szeroko pojętej dietetyki.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł

  • https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/246104/9789241565349-eng.pdf;jsessionid=67A4225E706E65A29EF47203E7A65ED2?sequence=1
  • https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2903/j.efsa.2010.1461
  • https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2903/sp.efsa.2017.e15121
  • Walter C Willett i wsp.: The role of dietary n-6 fatty acids in the prevention of cardiovascular disease. J Cardiovasc Med (Hagerstown), 2007, 8 Suppl 1, S42-5.
  • Kevin L Fritsche i wsp.: Too much linoleic acid promotes inflammation-doesn't it?. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids, 2008, 79(3-5), 173-5.
  • Guy H Johnson i wsp.: Effect of dietary linoleic acid on markers of inflammation in healthy persons: a systematic review of randomized controlled trials. J Acad Nutr Diet, 2012, 112(7), 1029-41, 1041e1-15.

Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter