Cząber

  • autor:

    Martyna Szałankiewicz

    Dietetyk kliniczny

    Dietetyk kliniczny, wykładowca akademicki, autorka publikacji naukowych oraz artykułów popularnonaukowych.

Cząber

Ostatnia aktualizacja: 19 kwietnia 2023

  • Pisząc ten artykuł, korzystaliśmy z:
  • 8źródła
  • 24badań

Cząber (Satureja L.) to roślina należąca do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), znana również pod wieloma innymi nazwami, jak na przykład cząberek, fasolowe ziele, satureja czy pieprzyca. Dzięki swoim aromatycznym liściom cieszy się powszechną popularnością jako przyprawa kuchenna. Oprócz tego cząber ceniony jest również ze względu na liczne właściwości prozdrowotne i lecznicze.


W pigułce

  • Cząber jest przyprawą zasobną w składniki mineralne oraz związki bioaktywne.
  • Cząber zawiera olejek eteryczny, który ma silne właściwości przeciwutleniające.
  • Cząber wykazuje działanie przeciwnowotworowe, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz przeciwgrzybicze.
  • Spożywanie cząbru oraz jego ekstraktów może przyczynić się złagodzenia skurczów jelit i biegunki.
  • Cząber oraz jego ekstrakty mogą wzmocnić układ odpornościowy, obniżyć poziom cholesterolu i działać ochronnie na wątrobie.
  • Przypuszcza się, że cząber może wykazywać działanie przeciwzakrzepowe, przez co kobiety w ciąży a także osoby z cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym nie powinny spożywać suplementów i olejków z tej rośliny.
  • Cząber ma charakterystyczny smak oraz aromat, dzięki czemu ma szerokie zastosowanie w kuchni.

Cząber znany był mieszkańcom basenu Morza Śródziemnego oraz Bliskiego Wschodu już w czasach starożytnych. Jego nazwa (satureja) pochodzi prawdopodobnie od greckiego bóstwa płodności - Satyra, co wiąże się z przypisywaną mu niegdyś rolą środka na potencję oraz afrodyzjaka. W medycynie ludowej stosowany jako lekarstwo na wiele dolegliwości, m.in.: w niestrawnościach, biegunkach, chorobach układu moczowego oraz przeciwpasożytniczo i napotnie. Niektóre z przypisywanych cząbrowi właściwości leczniczych niestety nie znalazły potwierdzenia w dostępnych badaniach naukowych  

Obecnie cząber uprawiany jest w większości krajów świata, głównie w Europie, Wschodniej i Południowej Azji oraz Ameryce Północnej. Znanych jest wiele gatunków cząbru, ale do najbardziej popularnych należą dwa: cząber ogrodowy (Satureja hortensis L) oraz cząber górski (Satureja montana L) .

Cząber- wartości odżywcze

100 g suszonych liści cząbru zawiera 272 kcal, natomiast zwyczajowa porcja w postaci przyprawy (1 łyżeczka= 1,4 g) dostarcza zaledwie 3,8 kcal.  Z uwagi na niewielką ilość spożywaną wraz z codzienną dietą, nie można uznać cząbru za znaczące źródło energii .

Cząber jest bogaty w składniki mineralne, przede wszystkim: potas, fosfor, wapń, żelazo, magnez oraz sód. W swoim składzie zawiera również spore ilości witaminy C a także błonnika pokarmowego. Jednak podobnie jak w przypadku kaloryczności przyprawy, jej przeciętna porcja dostarcza śladowych ilości substancji odżywczych  .

Składniki bioaktywne w cząbrze

Cząber jest źródłem cennych składników bioaktywnych. Zawiera wiele substancji o silnym potencjale antyoksydacyjnym, głównie kwasy fenolowe (kwas synapowy, p-kumarynowy, rozmarynowy) oraz flawonoidy (rutyna, hesperetyna) .

Wartościowy pod względem właściwości prozdrowotnych jest ekstrahowany z cząbru olejek eteryczny, którego głównymi komponentami są karwakrol, tymol, γ-terpinen i ρ-cymen . Wykazują one potwierdzone badaniami działanie antybakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwzapalne, przeciwutleniające i przeciwnowotworowe    .

Cząber- właściwości

Cząber wykazuje potencjał przeciwnowotworowy

Kilka badań przeprowadzonych na ludzkich liniach komórkowych dowiodło, że ekstrakty z cząbru hamują rozwój różnych rodzajów raka. Naukowcy udowodnili, że silne właściwości antyoksydacyjne cząbru przeciwdziałają rozrostowi czerniaka skóry, białaczki szpikowej, raka piersi oraz raka jelita grubego     .

Należy jednak pamiętać, że większość tych badań została przeprowadzona metodą in vitro, dlatego też, aby potwierdzić przeciwnowotowore działanie cząbru i jego ekstraktów u ludzi potrzebna jest większa ilość wysokiej jakości badań klinicznych.

Cząber może korzystnie wpływać na dolegliwości jelitowe

Ziele cząbru jest powszechnie stosowane w irańskiej medycynie ludowej jako remedium na dolegliwości jelitowe, takie jak kolka, bóle brzucha, wzdęcia, biegunka.

W jednym ze starszych badań in vitro naukowcy przeanalizowali wpływ olejku eterycznego na izolowane skurcze jelita krętego szczura wywołane przez acetylocholinę i chlorek potasu. Zastosowanie ekstraktu z cząbru hamowało nadreaktywność skurczową jelita, która była przyczyną bólu oraz kolki. Oprócz działania przeciwskurczowego, olejek z tej rośliny powstrzymywał biegunkę wywołaną podawaniem oleju rycynowego u myszy .

Ze względu na brak badań, które potwierdziłyby efekt terapeutyczny tej rośliny u ludzi, nie można sformułować jednoznacznych wniosków świadczących o zasadności stosowania cząbru w chorobach jelit.

Cząber ma działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe

Cząber jest przedmiotem wielu badań, prezentujących jego potencjał przeciwzapalny oraz działanie przeciwbólowe.

W jednym z nich,  autorzy wywołali u szczurów ostre zapalenie, które prowadziło do obrzęku łap, natomiast myszom podawali kwas octowy, czego rezultatem były bolesne skurcze jelit. Po podaniu gryzoniom ekstraktu z cząbru, naukowcy zaobserwowali pozytywne efekty u obydwu gatunków- u szczurów istotnie skrócił się czas lizania łap, co świadczyło o złagodzeniu stanu zapalnego, natomiast u myszy skurcze jelit ustąpiły .

W innym badaniu na modelu zwierzęcym, naukowcy wywołali u myszy zapalenie jelita grubego. Po zastosowaniu ekstraktu z cząbru odnotowano zmniejszenie markerów stanu zapalnego u zwierząt .

Cząber ma działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze 

Obecność monoterpenów takich jak: karwarol, tymol oraz ρ-cymen w olejku eterycznym wskazuje na wysoką skuteczność działania przecidrobnoustojowego ziela cząbru.

Cząber oraz jego ekstrakty niszczą bakterie i grzyby przenoszone przez żywność, rośliny oraz ludzkie patogeny, m.in. Staphylococcus aureus , Escherichia coli , Bacillus cereus, Pseudomonas antarctica, Candida glabrata, Candida albicans, Pseudomonas aeruginosa    .

Cząber może działać przeciwzakrzepowo

Wynik eksperymentu przeprowadzonego in vitro na ludzkich płytkach krwi może świadczyć o przeciwzakrzepowych właściwościach cząbru. Płytki krwi poddane działaniu ekstraktu z cząbru wykazały zmiany właściwości adhezyjnych (przylegania) .

Cząber może korzystnie wpływać na układ odpornościowy

Przyjmowanie alkoholowego ekstraktu z cząbru przez szczury spowodowało u nich wzrost liczby neutrofili (rodzaj komórek układu odpornościowego) oraz albumin (główne białka osocza) w surowicy krwi. Niemniej jednak brak jest badań potwierdzających podobne efekty u ludzi .

Cząber może obniżać poziom cholesterolu

W badaniu przeprowadzonym na szczurach z cukrzycą typu 1, naukowcy wykazali pozytywny efekt stosowania ekstraktu z cząbru. Zauważyli oni u zwierząt istotny spadek poziomu cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL, co przyczyniło się do poprawy profilu lipidowego u zwierząt. Niestety, póki co brak brakuje badań, które potwierdziłyby podobne rezultaty u ludzi .

Cząber może działać ochronnie na wątrobę

Hepatoprotekcyjne działanie ekstraktu z cząbru potwierdziło badanie z udziałem szczurów. Gryzonie poddane suplementacji olejku eterycznego z cząbru miały niższy poziom markerów czynności wątroby (ALT, AST, ASP) oraz mniejsze stężenie lipidów w tym narządzie od zwierząt z grupy kontrolnej, której nie podawano żadnych ekstaktów .

Podobne efekty uzyskali autorzy badania, którego celem było zaobserwowanie wpływu olejku eterycznego z cząbru i witaminy E na wątrobę szczurów z nadczynnością tarczycy. W grupie eksperymentalnej, która przyjmowała połączenie ekstraktu z cząbru i witaminy E naukowcy zauważyli istotne obniżenie poziomu enzymów wątrobowych i lipidów we krwi oraz w wątrobie, w porównaniu do szczurów z grupy kontrolnej .

Podsumowanie

Wyniki przywołanych badań sugerują, że olejek eteryczny z cząbru może korzystnie działać na watrobę i wykazywać właściwości hepatoprotekcyjne. Jednakże, potrzebne są dalsze badania kliniczne, aby ocenić skuteczność stosowania tej substancji u ludzi.

zdrowe

Cząber- przeciwwskazania

Spożywanie cząbru oraz jego ekstraktów może wywołać reakcję alergiczną u osób z nadwrażliwością na składniki zawarte w roślinach z rodziny Lamiaceae .

Cząber oraz substancje z niego przetworzone nie są polecane diabetykom oraz osobom z nadciśnieniem tętniczym, ze względu na możliwe wystąpienie niepożądanych interakcji z lekami .

Cząber w ciąży

Cząber używany jako przyprawa kuchenna przez kobiety ciężarne oraz karmiące piersią jest w pełni bezpieczny.

Nie zaleca się natomiast stosowania olejku z cząbru oraz suplementów z jego ekstraktem ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia krwawień, wynikające z właściwości przeciwzakrzepowych przyprawy.

Z powodu braku badań, kobiety karmiące oraz małe dzieci również nie powinny spożywać suplementów z cząbrem, ani stosować produktów zawierających olejek eteryczny z cząbru .

Cząber w kuchni

Cząber ma szerokie zastosowanie w kuchni

Cząber posiada pieprzno-korzenny smak oraz intensywny, dosyć ostry zapach. Zazwyczaj wykorzystuje się go w wysuszonej formie, która ma bardziej skoncentrowany aromat od świeżej postaci rośliny.

Cząber najczęściej wykorzystywany jest:

  • do marynowania różnych rodzajów mięs, ryb oraz wędlin;
  • jako składnik domowej mieszanki ziół,
  • jako dodatek do dań z fasoli, grochu i kapusty,
  • jako dodatek do farszów,
  • jako dodatek do oleju lub octu,
  • jako zamiennik soli.

Czym zastąpić cząber?

Podobne pod względem smaku do cząbru są:

  • tymianek,
  • szałwia,
  • majeranek,
  • rozmaryn.

Więcej podobnych treści

  • autor:

    Martyna Szałankiewicz

    Dietetyk kliniczny

    Dietetyk kliniczny, wykładowca akademicki, autorka publikacji naukowych oraz artykułów popularnonaukowych.


Czy ten artykuł okazał się pomocny?

Oceń wpis i pomóż nam w stworzeniu najlepszego w polskim internecie źródła wiedzy o zdrowiu. Czekamy na Twoje uwagi :)

Dziękujemy za oddany głos!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Cieszymy się, że znalazłeś w tym artykule to, czego szukałeś ;)

Dziękujemy za komentarz!

Twoja opinia jest dla nas ważna. Dołożymy wszelkich starań aby nasze artykuły były lepsze.

Twoim zdaniem czegoś tu zabrakło?

Daj nam znać, a wspólnie uzupełnimy ten artykuł


Spis badań i źródeł

Masz pytanie?

Jeśli chciałbyś wiedzieć więcej na ten temat lub wiesz jak uzupełnić artykuł, napisz do nas. Nasi specjaliści udzielą Tobie szybkiej odpowiedzi i przeanalizują proponowane zmiany w treści.

Administratorem Twoich danych osobowych jest vitapedia.pl. Twoje dane posłużą nam wyłącznie do kontaktowania się z Tobą.

Newsletter